Trường mầm non là công trình mà người sử dụng chính không thể tự thoát nạn: trẻ hai ba tuổi không hiểu chuông báo cháy, không tự mở được cửa nặng, nhiều bé còn đang ngủ trưa. Cả kế hoạch thoát nạn dựa vào việc vài cô giáo đưa cả lớp ra ngoài trong thời gian ngắn. Vì vậy quy chuẩn an toàn cháy xếp nhà trẻ, mẫu giáo vào nhóm có yêu cầu chặt nhất về vị trí đặt phòng, số tầng và lối ra.
Bài này dành cho chủ đầu tư trường mầm non tư thục, ban quản lý dự án xây trường công và kỹ sư thiết kế mới làm loại công trình này. Bài đi theo những quyết định thiết kế ảnh hưởng nhiều nhất tới an toàn cháy, từ chọn khu đất đến bố trí phòng ngủ trưa. Con số cụ thể (số tầng tối đa cho nhóm tuổi, khoảng cách, chiều rộng cửa) không được ghi ở đây vì phải đối chiếu quy chuẩn và tiêu chuẩn thiết kế hiện hành.
Vì sao quy chuẩn khắt khe với nhà trẻ hơn trường phổ thông
Trong quy chuẩn an toàn cháy cho nhà và công trình, nhà trẻ, mẫu giáo được xếp cùng nhóm với những công trình có người không tự di chuyển được nhanh, như bệnh viện nội trú hay nhà dưỡng lão. Nhóm này bị giới hạn về số tầng tuỳ theo bậc chịu lửa của nhà, yêu cầu vị trí phòng của trẻ nhỏ ở tầng thấp, và yêu cầu lối ra ngắn, rõ ràng.
Học sinh phổ thông nghe hiệu lệnh có thể tự đi xuống cầu thang. Trẻ mầm non thì phải được dắt, bế hoặc dồn từng nhóm. Một cô giáo không thể bế cùng lúc nhiều trẻ xuống cầu thang. Thời gian để đưa cả lớp ra nơi an toàn dài hơn nhiều, nên thiết kế phải rút ngắn quãng đường và giảm tối đa số bậc cầu thang trẻ phải đi.
Bên cạnh quy chuẩn PCCC, ngành giáo dục còn có tiêu chuẩn thiết kế trường mầm non và quy định về cơ sở vật chất, trong đó có những yêu cầu liên quan tới an toàn như vị trí phòng nhóm trẻ, cửa, lan can, sân chơi. Hai hệ thống này cần được đọc cùng nhau; tư vấn thiết kế có kinh nghiệm làm trường mầm non sẽ đối chiếu cả hai.
Những quyết định thiết kế có sức nặng nhất
Số tầng và vị trí lớp theo lứa tuổi. Lớp của trẻ nhỏ nhất nên ở tầng trệt, có cửa ra thẳng sân. Trẻ lớn hơn có thể ở tầng trên trong giới hạn quy chuẩn cho phép. Một phương án xếp lớp nhà trẻ ở tầng ba để tận dụng tầng trệt làm sảnh và văn phòng thường bị yêu cầu đổi lại.
Lối ra trực tiếp từ phòng nhóm. Phòng nhóm ở tầng trệt có cửa mở thẳng ra sân hoặc hành lang hở giúp cô giáo đưa trẻ ra ngoài mà không phải đi qua phòng khác. Đây là chi tiết rẻ nhưng hiệu quả lớn.
Bếp tách khỏi khu trẻ. Bếp nấu cho trẻ là nguồn cháy lớn nhất trong trường. Đặt bếp ở khối riêng hoặc ngăn cháy chắc chắn với khu phòng nhóm, đường gas không chạy qua khu trẻ, và lối thoát của trẻ không đi ngang bếp.
Cầu thang phù hợp với trẻ và người bế trẻ. Bậc thấp, tay vịn hai độ cao, chiếu nghỉ rộng để cô giáo dừng lại gom trẻ. Cầu thang hẹp hoặc xoắn không phù hợp làm lối thoát nạn cho nhóm này.
Phòng ngủ trưa. Ở nhiều trường, trẻ ngủ trưa ngay trong phòng nhóm. Đây là khoảng thời gian rủi ro nhất vì trẻ đang ngủ say, rèm kéo kín, đèn tắt. Thiết kế cần đảm bảo báo cháy nghe rõ trong phòng và đường ra không bị giường nệm chắn.
Chọn khu đất và bố trí sân: phần thiết kế bắt đầu trước cả bản vẽ nhà
Nhiều chủ đầu tư mầm non tư thục chọn đất trước, rồi mới hỏi thiết kế. Với loại công trình này, khu đất quyết định một nửa bài toán PCCC. Lô đất nằm sâu trong ngõ nhỏ, xe chữa cháy không vào được, buộc thiết kế phải bù bằng những giải pháp khác và có thể không đáp ứng được yêu cầu. Lô đất kẹp giữa hai dãy nhà cao, không có khoảng lùi, làm cho cháy lan từ nhà bên cạnh trở thành một rủi ro thật.
Sân chơi ngoài trời không chỉ là chỗ chơi. Khi có sự cố, sân là nơi tập trung trẻ đầu tiên, nên vị trí sân phải nằm trên đường thoát từ các phòng nhóm, đủ rộng cho toàn bộ trẻ và cô, và cách xa nguồn cháy như bếp hay bồn gas. Thiết kế đặt bếp và kho ngay cạnh lối ra sân là một lựa chọn cần tránh.
Trước khi đặt cọc mua hoặc ký thuê dài hạn khu đất, bạn nên nhờ tư vấn khảo sát nhanh ba điểm: đường cho xe chữa cháy, khoảng cách tới công trình xung quanh, và nguồn nước chữa cháy gần nhất. Ba điểm này khó sửa nhất sau khi đã có đất.
Bài toán cửa: giữ trẻ ở trong mà vẫn ra được khi có cháy
Trường mầm non có một mâu thuẫn mà trường phổ thông không có: nhà trường phải ngăn trẻ tự đi ra ngoài, nhưng khi có cháy lại cần mở cửa thật nhanh. Nhiều cơ sở xử lý bằng cách khoá cửa, cài then cao, hoặc lắp cửa cuốn sắt, và chính những thứ này làm chậm việc thoát nạn.
Thiết kế tốt giải quyết mâu thuẫn bằng cách tách hai lớp: cửa phòng và cửa ra sân mở được dễ dàng từ bên trong bằng người lớn, có tay nắm ở độ cao trẻ không với tới hoặc khoá loại người lớn mở được ngay; còn hàng rào và cổng ngoài sân mới là lớp giữ trẻ lại. Như vậy khi có sự cố, cô giáo đưa trẻ ra sân an toàn trước, rồi mới tính tới chuyện ra khỏi khuôn viên.
Cửa từ, khoá điện tử ở lối vào cần có cơ chế nhả khi báo cháy hoặc mất điện, và cơ chế này phải được mô tả trong thuyết minh liên động. Cửa cuốn ở mặt tiền nhà phố cải tạo làm trường mầm non là một trong những lỗi nguy hiểm nhất; với công trình xây mới, hãy loại bỏ ngay từ bản vẽ.
Các khu trong trường mầm non và điểm thiết kế cần làm rõ
Bảng dưới gom các khu thường có và câu hỏi hồ sơ cần trả lời. Mức yêu cầu cụ thể do tư vấn xác định theo quy chuẩn và tiêu chuẩn hiện hành.
| Khu | Rủi ro | Hồ sơ cần thể hiện |
|---|---|---|
| Phòng nhóm, lớp | Trẻ không tự thoát, ngủ trưa | Tầng đặt theo lứa tuổi, lối ra trực tiếp, báo cháy trong phòng |
| Bếp ăn | Gas, dầu, nồi lớn | Vị trí, ngăn cháy, đường gas, chụp hút, phương tiện chữa cháy |
| Phòng giặt, kho chăn nệm | Vải, máy sấy | Vị trí xa khu trẻ, ngăn cháy, đầu báo phù hợp |
| Phòng đa năng, âm nhạc | Đông trẻ, vật liệu cách âm | Vật liệu hoàn thiện, số cửa, khoảng cách tới lối ra |
| Sân chơi, nhà bóng trong nhà | Nhựa, xốp, đệm mút | Vật liệu, vị trí, lối ra khi đặt trong nhà |
| Văn phòng, y tế | Ít người, nhiều giấy tờ | Ngăn cách hợp lý, không chắn lối thoát của khu trẻ |
Nhà bóng và khu vui chơi trong nhà là hạng mục hay được thêm vào sau, khi trường đã thiết kế xong. Đệm mút, thảm xốp, bóng nhựa đều là vật liệu cháy nhanh và sinh khói độc; muốn có khu này, hãy đưa vào từ thiết kế để tư vấn chọn vị trí và vật liệu phù hợp.
Trình tự gợi ý cho chủ đầu tư mầm non tư thục
Mầm non tư thục thường do một cá nhân hoặc doanh nghiệp nhỏ đầu tư, ít kinh nghiệm thủ tục xây dựng. Thứ tự dưới đây giúp tránh làm ngược:
- Xác định quy mô: số nhóm lớp, số trẻ tối đa theo từng độ tuổi, có bán trú không.
- Kiểm tra khu đất: đường cho xe chữa cháy tới được không, khoảng cách tới nhà bên cạnh, có nguồn nước chữa cháy gần không.
- Thuê tư vấn thiết kế có kinh nghiệm làm trường mầm non, có người đủ điều kiện về thiết kế PCCC.
- Rà phương án mặt bằng với cả quy chuẩn PCCC và quy định của ngành giáo dục về trường mầm non.
- Lập hồ sơ thẩm định thiết kế PCCC nếu công trình thuộc diện, nộp tới Cảnh sát PCCC và CNCH theo phân cấp.
- Xin giấy phép xây dựng với bản vẽ khớp bản đã thẩm định; thi công, nghiệm thu, đề nghị kiểm tra kết quả nghiệm thu.
- Sau đó mới làm thủ tục cho phép hoạt động giáo dục với cơ quan quản lý giáo dục theo phân cấp.
Thủ tục cho phép hoạt động giáo dục và thủ tục PCCC là hai đường khác nhau, nhưng hồ sơ PCCC hoàn chỉnh thường là điều kiện để cơ sở được phép đón trẻ. Đừng tuyển sinh trước khi biết chắc lịch nghiệm thu.
Những thứ phụ huynh và nhà trường sẽ thay đổi sau bàn giao
Một trường mầm non vừa xây xong thường gọn gàng, nhưng sau một hai năm vận hành sẽ đầy thêm tranh dán tường, rèm trang trí, kệ đồ chơi, xe đẩy ở hành lang. Những thứ này làm tăng lượng vật liệu cháy và có thể chắn lối thoát. Chủ đầu tư nên ghi trong hồ sơ bàn giao những giới hạn cơ bản: hành lang và cầu thang không đặt đồ, cửa ra sân không khoá trong giờ có trẻ, trang trí trên tường dùng vật liệu khó cháy.
Nếu sau này trường muốn mở thêm lớp ở tầng trên, nhận thêm trẻ, hoặc biến phòng đa năng thành lớp học, đó là thay đổi có thể chạm tới thiết kế đã thẩm định. Với nhóm công trình này, cơ quan quản lý thường xem kỹ, nên hãy hỏi tư vấn trước khi làm.
Một việc nhỏ nhưng có ích là in lại sơ đồ mặt bằng với lối thoát từ mỗi phòng nhóm, đưa cho giáo viên mới ngay ngày đầu đi làm. Giáo viên là người thực hiện kế hoạch thoát nạn, nên họ cần hiểu vì sao cửa ra sân không được khoá và vì sao lớp nhỏ nhất ở tầng trệt. Thiết kế tốt chỉ phát huy khi người dùng hằng ngày hiểu ý đồ của nó.
Câu hỏi thường gặp
Nhóm trẻ độc lập quy mô nhỏ có phải thẩm định thiết kế PCCC không?
Còn tuỳ vào quy mô và loại công trình theo danh mục hiện hành. Nhóm trẻ nhỏ trong nhà ở có thể không phải thẩm định nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện an toàn cháy và điều kiện của ngành giáo dục. Bạn nên hỏi cơ quan PCCC và cơ quan quản lý giáo dục tại địa phương trước khi mở.
Có được đặt lớp mầm non ở tầng ba, tầng bốn không?
Quy chuẩn và tiêu chuẩn thiết kế giới hạn số tầng và vị trí phòng của trẻ theo lứa tuổi và bậc chịu lửa của nhà. Trẻ càng nhỏ càng phải ở thấp. Tư vấn sẽ đối chiếu giới hạn cụ thể cho công trình của bạn, nên hỏi trước khi chốt phương án kiến trúc.
Trường mầm non có bắt buộc lắp chữa cháy tự động không?
Yêu cầu hệ thống chữa cháy tự động phụ thuộc quy mô, chiều cao và khối tích công trình theo quy chuẩn hiện hành. Nhiều trường nhỏ không bắt buộc nhưng vẫn phải có báo cháy, phương tiện chữa cháy ban đầu và nguồn nước. Tư vấn xác định cụ thể khi lập thiết kế.
Cửa phòng nhóm nên dùng khoá loại nào để vừa giữ trẻ vừa an toàn khi cháy?
Nên chọn loại người lớn mở được ngay từ bên trong bằng một thao tác, không cần chìa, đặt ở độ cao trẻ không với tới. Không dùng khoá phải tìm chìa, then cài nhiều lớp hay cửa cuốn. Hàng rào và cổng sân mới là lớp giữ trẻ.
Cải tạo nhà phố thành trường mầm non có giống xây mới không?
Cải tạo là đổi công năng nên thường phải đánh giá lại thiết kế, và nhà phố có nhiều hạn chế như một cầu thang, mặt tiền hẹp. Trình tự và giải pháp khác với xây mới; đó là chủ đề cải tạo, đổi công năng, bạn nên đọc riêng và hỏi tư vấn trước khi thuê nhà.