Giám sát thi công hệ thống PCCC là kiểm tra liên tục để những gì được lắp đúng với thiết kế đã thẩm định, theo từng giai đoạn có điểm dừng: chuẩn bị, phần ngầm, lắp ống và dây trước khi bị che khuất, lắp thiết bị đầu cuối, rồi thử nghiệm. Mỗi điểm dừng kết thúc bằng một biên bản nghiệm thu công việc có chữ ký giám sát; chưa có biên bản thì không cho làm bước tiếp theo che lấp bước trước.
Với công trình nhỏ, giám sát có thể là kỹ sư của chủ đầu tư, của đơn vị tư vấn giám sát chung cho cả công trình, hoặc một người được thuê riêng cho phần PCCC. Dù ai làm, logic giai đoạn và điểm dừng vẫn giống nhau.
Vì sao phải chia giai đoạn và đặt điểm dừng
Phần lớn hệ thống PCCC sau khi hoàn thiện sẽ nằm khuất: ống chữa cháy trên trần giả, dây báo cháy trong ống luồn âm tường, ống chôn ngầm từ bể nước ra trạm bơm. Buổi kiểm tra kết quả nghiệm thu chỉ nhìn được bề mặt và kết quả chạy thử, không ai đục trần để xem mối nối. Vì vậy chất lượng phần khuất phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc nó có được kiểm trước khi bị che hay không.
Có một lý do nữa ít được nói: biên bản theo giai đoạn là bằng chứng duy nhất cho thấy phần khuất đã được làm đúng. Khi công trình đã đưa vào sử dụng nhiều năm, xảy ra rò nước trên trần hay một vùng báo cháy chập chờn, chủ cơ sở lúc đó cần biết tuyến ống, tuyến dây đi thế nào và ai đã nghiệm thu. Không có hồ sơ giai đoạn, mọi việc sửa chữa đều bắt đầu bằng đục phá để tìm.
Điểm dừng là cách biến nguyên tắc đó thành việc làm được. Trước một công việc che lấp, như đổ bê tông lên ống ngầm, đóng trần thạch cao, trát tường lên ống luồn dây, nhà thầu phải mời giám sát kiểm và ký. Không có chữ ký, đội hoàn thiện không được bắt đầu. Quy tắc này nghe đơn giản nhưng đòi hỏi tiến độ các đội được phối hợp, nếu không đội PCCC luôn bị đội trần đuổi theo.
Các giai đoạn và việc cần kiểm
Bảng dưới là khung chung. Công trình có hệ thống đặc biệt như chữa cháy bằng khí, hút khói tầng hầm sẽ cần thêm điểm dừng riêng theo chỉ dẫn của thiết kế:
| Giai đoạn | Giám sát kiểm gì | Kết thúc bằng |
|---|---|---|
| Chuẩn bị | Bản vẽ thi công khớp thiết kế đã thẩm định, biện pháp thi công, nhân sự, thiết bị thử nghiệm của nhà thầu | Biên bản chấp thuận biện pháp thi công |
| Vật tư, thiết bị đầu vào | Chủng loại, nguồn gốc, chứng nhận kiểm định theo lô | Biên bản nghiệm thu vật tư, thiết bị |
| Phần ngầm | Ống chôn ngầm, ống qua móng, bể nước, hố van; chống ăn mòn, độ dốc, mối nối | Biên bản nghiệm thu công việc che khuất |
| Ống và dây trước khi đóng trần | Tuyến ống, giá treo, mối nối, thử áp từng đoạn; ống luồn dây, hộp nối, phân tách cáp báo cháy với cáp động lực | Biên bản thử áp, biên bản nghiệm thu trước khi đóng trần |
| Lắp thiết bị đầu cuối | Vị trí đầu báo, đầu phun, nút ấn, chuông đèn, họng nước, đèn sự cố so với bản vẽ; khoảng cách tới vật cản | Biên bản nghiệm thu lắp đặt |
| Trạm bơm, tủ trung tâm | Lắp bơm, tủ điều khiển, nguồn điện chính và dự phòng, đấu nối tủ báo cháy | Biên bản nghiệm thu lắp đặt thiết bị |
| Thử nghiệm | Chạy thử đơn động từng hệ thống, chạy thử liên động | Biên bản chạy thử |
Tên biên bản có thể khác nhau theo thói quen từng đơn vị, nhưng mỗi giai đoạn nên có ít nhất một biên bản ghi ngày, phạm vi, kết quả và tồn tại.
Trước khi đóng trần: điểm dừng quan trọng nhất
Đây là thời điểm giám sát nên dành nhiều thời gian nhất. Những gì không kiểm lúc này gần như không còn cơ hội kiểm lại:
- Ống chữa cháy đã treo đủ giá đỡ theo thiết kế, giá treo bắt vào kết cấu chịu lực chứ không treo vào khung trần giả hay ống của hệ thống khác.
- Thử áp đoạn ống đã hoàn thành và có biên bản; không có biên bản thử áp thì không đóng trần, kể cả khi nhà thầu hứa "thử chung sau".
- Vị trí chờ đầu phun khớp với mặt bằng trần dự kiến, kể cả vị trí đèn, miệng gió điều hoà để tránh phải dời đầu phun sau này.
- Dây báo cháy đi trong ống luồn hoặc máng riêng theo thiết kế, không đi chung với cáp động lực, hộp nối có nắp và tiếp cận được.
- Các lỗ xuyên tường, sàn ngăn cháy mà ống và dây đi qua đã được chèn bịt bằng vật liệu theo thiết kế.
- Không có ống của hệ thống khác chắn ngay dưới đầu phun hoặc che vùng phát hiện của đầu báo.
Một mẹo thực tế: yêu cầu nhà thầu chụp ảnh từng ô trần trước khi đóng, đánh số theo trục bản vẽ. Bộ ảnh này rất có ích khi sau này cần tìm lại tuyến ống hay hộp nối.
Vai trò của từng bên trong giám sát
Chủ đầu tư. Chịu trách nhiệm tổ chức giám sát, tự làm nếu đủ năng lực theo quy định hoặc thuê tư vấn. Chủ đầu tư cũng là người phải quyết khi nhà thầu và giám sát bất đồng, nên cần nắm được các biên bản quan trọng.
Giám sát. Kiểm tra, ghi nhận, nghiệm thu từng công việc và yêu cầu khắc phục. Giám sát không thay nhà thầu làm, không thay thiết kế quyết thay đổi giải pháp, nhưng có quyền và nghĩa vụ dừng công việc sai.
Nhà thầu thi công. Tự kiểm tra chất lượng trước khi mời giám sát, chuẩn bị biên bản, chịu trách nhiệm về chất lượng công việc mình làm kể cả khi giám sát đã ký.
Đơn vị thiết kế. Giám sát tác giả: giải đáp thắc mắc về bản vẽ, đánh giá các đề xuất thay đổi, tham gia ở các mốc nghiệm thu quan trọng. Nhiều công trình nhỏ bỏ qua vai trò này, đến khi có xung đột mới đi tìm thì thiết kế đã không còn nắm công trình.
Cách làm việc hằng tuần của một giám sát phần PCCC
Ở công trình vừa, một nhịp làm việc đều đặn giúp không bỏ sót điểm dừng:
- Đầu tuần nhận kế hoạch thi công tuần của nhà thầu PCCC và đội hoàn thiện, đánh dấu các khu sắp đóng trần, sắp trát.
- Thống nhất lịch kiểm điểm dừng với nhà thầu, báo cho đội hoàn thiện biết khu nào chưa được che.
- Kiểm tại hiện trường theo bảng kiểm của từng giai đoạn, chụp ảnh, ghi tồn tại.
- Ký biên bản cho phần đạt; phần chưa đạt ghi rõ yêu cầu và hạn khắc phục.
- Ghi nhật ký thi công những việc đã kiểm, đã ký, các thay đổi và chỉ đạo trong ngày.
- Cuối tuần tổng hợp tồn tại chưa đóng, báo chủ đầu tư những việc cần quyết.
Nhịp này có vẻ hành chính, nhưng nó tạo ra bộ hồ sơ mà đến cuối dự án bạn sẽ cần để lập hồ sơ hoàn công và để trả lời đoàn kiểm tra.
Trạm bơm và nguồn điện: phần hay bị giám sát lơ là
Ống và đầu phun thường được chú ý vì trải khắp công trình, còn trạm bơm nằm một góc nên hay bị kiểm muộn. Trong khi đó, trạm bơm là trái tim của hệ thống chữa cháy bằng nước: bơm không chạy thì cả mạng ống phía sau chỉ là ống rỗng. Giám sát cần xem bơm được đặt trên bệ đúng thiết kế, ống hút và ống đẩy có van, khớp nối mềm, đồng hồ áp lực ở vị trí đọc được, có đường thử lưu lượng để sau này chạy thử không phải xả bừa.
Phần điện cấp cho trạm bơm và các thiết bị PCCC khác cần được kiểm riêng, vì nó thường thuộc gói thầu điện chứ không phải gói PCCC. Câu hỏi giám sát nên đặt: nguồn cấp cho bơm chữa cháy có đi tuyến riêng theo thiết kế không, có nguồn dự phòng như thiết kế yêu cầu không, cáp có loại chịu lửa ở những đoạn thiết kế chỉ định không, tủ điều khiển có chế độ tự động và bằng tay rõ ràng không. Nếu hai nhà thầu điện và PCCC đổ cho nhau phần đấu nối cuối cùng, giám sát là người phải chốt ranh giới bằng văn bản từ sớm.
Lỗi giám sát hay gặp và cách tránh
Lỗi đầu tiên là giám sát theo mốc cuối: chỉ đến khi nhà thầu báo xong toàn bộ mới đi kiểm, lúc đó trần đã đóng. Cách tránh là đặt điểm dừng rõ trong hợp đồng và trong kế hoạch tiến độ, coi đó là điều kiện để thanh toán từng mốc.
Lỗi thứ hai là ký biên bản theo lô cho nhanh, ví dụ ký một biên bản nghiệm thu che khuất cho cả tầng trong khi mới kiểm một nửa. Nếu sau này phát hiện lỗi ở nửa chưa kiểm, chữ ký đó trở thành vấn đề của giám sát. Thà ký nhiều biên bản nhỏ còn hơn một biên bản lớn mà không đúng thực tế.
Lỗi thứ tư là để tồn tại nhỏ tích lại. Một nắp hộp nối chưa đậy, một giá treo thiếu ở góc khuất, một lỗ xuyên sàn chưa chèn bịt, mỗi thứ đều nhỏ, nhưng khi danh sách lên tới vài chục mục ở tuần cuối thì không đội nào xử lý kịp. Giám sát nên đóng tồn tại theo tuần, mục nào đã khắc phục thì kiểm lại và gạch đi có ngày, mục nào quá hạn thì báo chủ đầu tư ngay chứ không chờ tổng hợp cuối dự án.
Lỗi thứ ba là giám sát chỉ kiểm phần PCCC mà không nhìn các hệ thống khác đi cạnh. Ống gió, máng cáp, đèn trang trí lắp sau có thể che đầu phun, chắn đầu báo hoặc phá lớp chèn bịt ngăn cháy đã làm xong. Giám sát nên đi lại các khu đã nghiệm thu một lần trước buổi chạy thử để phát hiện những va chạm này.
Câu hỏi thường gặp
Chủ đầu tư nhỏ có tự giám sát phần PCCC được không?
Chủ đầu tư có thể tự giám sát nếu có nhân sự đủ điều kiện năng lực theo quy định về xây dựng và PCCC hiện hành. Nếu không có người như vậy, thuê tư vấn giám sát là cách an toàn hơn, nhất là với công trình có sprinkler hoặc hút khói.
Nhà thầu thi công tự giám sát chính mình có được không?
Nhà thầu phải tự kiểm tra chất lượng, nhưng đó là quản lý chất lượng nội bộ, không thay được giám sát của chủ đầu tư. Người kiểm và người làm là một thì khó phát hiện sai sót của chính mình.
Giám sát ký biên bản rồi mà sau này phát hiện lỗi thì ai chịu?
Nhà thầu vẫn chịu trách nhiệm về chất lượng công việc của mình. Giám sát có thể chịu trách nhiệm phần mình nếu đã ký xác nhận sai thực tế. Phân chia cụ thể tuỳ hợp đồng và mức độ lỗi.
Có cần đơn vị thiết kế tham gia giám sát không?
Giám sát tác giả của đơn vị thiết kế rất có ích, nhất là khi có đề xuất thay đổi hoặc va chạm với hệ thống khác. Nên thoả thuận phạm vi và số lần tham gia ngay trong hợp đồng thiết kế để không bị động.
Nhật ký thi công phần PCCC có cần sổ riêng không?
Tuỳ quy mô. Công trình lớn thường có nhật ký riêng cho từng gói thầu. Công trình nhỏ có thể ghi chung nhật ký công trình nhưng phải ghi rõ nội dung PCCC, ngày kiểm, người kiểm và kết quả.
Ảnh chụp hiện trường có giá trị như biên bản không?
Ảnh không thay biên bản nhưng là chứng cứ bổ trợ rất mạnh, nhất là cho phần che khuất. Nên chụp có toàn cảnh và cận cảnh, lưu theo ngày và vị trí, đính kèm vào biên bản tương ứng.