Khi kết quả kiểm tra nghiệm thu về PCCC chưa đạt, công trình chưa được đưa vào sử dụng; chủ đầu tư phải khắc phục các tồn tại được nêu, tự nghiệm thu lại phần đã sửa, rồi đề nghị cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH kiểm tra lại. Tồn tại do thi công thì sửa ở hiện trường; tồn tại do thiết kế thì thường phải điều chỉnh thiết kế và thẩm định lại phần liên quan trước.
Với nhiều chủ đầu tư nhỏ, văn bản không đạt đến đúng lúc đã hẹn khai trương, đã ký hợp đồng cho thuê, đã tuyển người. Phản xạ đầu tiên là tìm cách "cho qua". Đó là phản xạ sai và rủi ro. Bài này đi theo hướng ngược lại: đọc đúng kiến nghị, sửa đúng chỗ, phân định đúng ai trả tiền, và chuẩn bị đợt kiểm tra lại sao cho chỉ cần một lần.
Không đạt nghĩa là gì, và không có nghĩa là gì
Kết quả không đạt cho biết tại thời điểm kiểm tra, công trình chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về PCCC theo thiết kế được thẩm định và quy chuẩn áp dụng. Nó không có nghĩa dự án bị bác hay thiết kế bị huỷ. Văn bản thẩm định thiết kế vẫn giữ nguyên giá trị; việc còn lại là đưa thực tế về đúng với thiết kế, hoặc điều chỉnh thiết kế một cách hợp lệ.
Điều quan trọng nhất cần đọc trong văn bản kết quả là danh sách tồn tại và kiến nghị. Hãy đọc từng ý và tự hỏi: ý này nói về vị trí nào, hạng mục nào, tiêu chí nào chưa đạt. Nếu một ý quá chung, như "hệ thống chống khói chưa bảo đảm", hãy liên hệ cơ quan đã kiểm tra để làm rõ trước khi bắt tay vào sửa. Sửa sai chỗ tốn tiền mà vẫn không đạt.
Cũng cần hiểu rằng kết quả không đạt khiến công trình chưa đủ điều kiện về PCCC để đưa vào sử dụng. Đưa vào sử dụng trong khi chưa khắc phục, kể cả "dùng tạm một phần", là vi phạm và tạo rủi ro lớn hơn nhiều so với việc chậm khai trương. Nếu áp lực kinh doanh lớn, hướng hợp pháp là xem có thể đề nghị kiểm tra từng phần cho khu vực đã đáp ứng đầy đủ hay không.
Phân loại tồn tại theo cách sửa
Trước khi lập kế hoạch, chia tồn tại thành nhóm theo bản chất. Mỗi nhóm có người xử lý, thời gian và chi phí rất khác nhau.
| Nhóm | Ví dụ thường gặp | Ai xử lý | Mức độ |
|---|---|---|---|
| Vận hành, cài đặt | Van khoá đóng nhầm, tủ bơm để chế độ tay, vùng báo cháy bị vô hiệu, cửa ngăn cháy bị chèn | Nhà thầu, người vận hành | Sửa trong ngày |
| Thiết bị, vật tư | Đầu báo hỏng, thiếu chứng nhận kiểm định, cửa ngăn cháy không khớp chứng nhận, đèn sự cố không sáng | Nhà thầu, nhà cung cấp | Vài ngày tới vài tuần, tuỳ hàng |
| Thi công sai thiết kế | Đường ống nhỏ hơn, lỗ xuyên chưa chèn bịt, tường ngăn cháy không kín tới sàn, miệng hút khói bị che | Nhà thầu, giám sát | Có thể phải tháo hoàn thiện |
| Thay đổi chưa thẩm định | Thêm tầng lửng, đổi công năng một khu, thêm vách ngăn, đổi vật liệu mặt dựng | Chủ đầu tư, tư vấn thiết kế | Phải thiết kế điều chỉnh, thẩm định lại |
| Giải pháp thiết kế chưa đủ | Bơm không đủ cột áp cho điểm bất lợi, tăng áp không đạt khi mở cửa theo kịch bản | Tư vấn thiết kế, nhà thầu | Tính lại, có thể thay thiết bị |
Ba nhóm đầu thường giải quyết được bằng sửa chữa và thử lại. Hai nhóm sau thường kéo thời gian dài nhất vì có bước thủ tục, và là lúc chủ đầu tư cần quyết định sớm thay vì để các bên đùn đẩy.
Lập kế hoạch khắc phục
Một kế hoạch khắc phục tốt có thể đưa thẳng vào hồ sơ đề nghị kiểm tra lại. Trình tự gợi ý:
- Đánh số mọi tồn tại đúng như thứ tự trong văn bản kết quả, không gộp, không bỏ ý.
- Với mỗi tồn tại, ghi nguyên nhân gốc sau khi đã kiểm tra tại hiện trường, không ghi theo phỏng đoán.
- Ghi giải pháp khắc phục, người thực hiện, thời hạn, và cách chứng minh đã khắc phục (ảnh, biên bản thử, chứng từ).
- Với tồn tại cần thiết kế điều chỉnh, ghi rõ bước thủ tục và thời gian dự kiến cho thẩm định điều chỉnh.
- Họp các bên để chốt kế hoạch, ký biên bản phân công; tránh để mỗi nhà thầu tự làm theo cách hiểu riêng.
- Theo dõi tiến độ hằng tuần, cập nhật bảng theo từng tồn tại.
- Khi xong, tổ chức tự nghiệm thu lại phần đã sửa, có biên bản thử, rồi mới đề nghị kiểm tra lại.
Khi sửa một tồn tại, hãy kiểm xem việc sửa có làm hỏng thứ khác không. Thay bơm lớn hơn có thể đòi đổi tủ điện, thêm van xả áp buồng thang có thể cần đấu thêm tín hiệu báo cháy. Những ảnh hưởng dây chuyền đó nên được thử lại trong đợt tự nghiệm thu.
Ai trả tiền sửa: phân định theo nguyên nhân
Nhà thầu thi công. Tồn tại do thi công sai thiết kế, lắp sai chủng loại, thiếu chứng nhận thiết bị thường thuộc nghĩa vụ của nhà thầu theo hợp đồng. Biên bản kiểm tra và biên bản tự nghiệm thu là căn cứ để yêu cầu sửa không tính thêm chi phí.
Tư vấn thiết kế. Nếu thiết kế được thẩm định nhưng thực tế không đạt do tính toán sai, trách nhiệm có thể thuộc về tư vấn thiết kế tuỳ hợp đồng và mức độ lỗi. Việc xác định cần có ý kiến chuyên môn, không nên kết luận vội.
Giám sát. Nếu sai sót lẽ ra phải được phát hiện trong quá trình giám sát mà không được ghi nhận, hợp đồng tư vấn giám sát có thể có điều khoản về trách nhiệm.
Chủ đầu tư. Thay đổi do chính chủ đầu tư yêu cầu (thêm tầng lửng, đổi vật liệu, đổi công năng) mà chưa thẩm định thì chủ đầu tư chịu chi phí làm lại thủ tục và sửa chữa.
Người thuê. Với công trình cho thuê, nếu người thuê tự cải tạo làm phát sinh tồn tại, hợp đồng thuê là căn cứ phân định.
Đề nghị kiểm tra lại: hồ sơ gọn, chứng cứ rõ
Hồ sơ đề nghị kiểm tra lại nên cho thấy mỗi tồn tại đã được giải quyết, theo đúng thứ tự cơ quan kiểm tra đã nêu:
- Văn bản đề nghị kiểm tra lại, nêu số và ngày văn bản kết quả trước.
- Báo cáo khắc phục: bảng tồn tại, giải pháp, kết quả, đánh số khớp với văn bản kết quả.
- Ảnh chụp trước và sau cho các tồn tại thi công, chụp cùng góc, có thời gian.
- Biên bản thử lại các hệ thống đã sửa, có số đo.
- Chứng nhận kiểm định, chứng từ thiết bị mới thay.
- Văn bản thẩm định điều chỉnh và bản vẽ hoàn công cập nhật nếu có thay đổi thiết kế.
- Biên bản tự nghiệm thu lại của chủ đầu tư.
Thời hạn và cách thức kiểm tra lại theo văn bản hướng dẫn hiện hành; bạn nên hỏi cơ quan tiếp nhận ngay khi nhận kết quả để lên kế hoạch thời gian.
Khi không đồng ý với kết luận
Có lúc chủ đầu tư cho rằng một ý kiến trong kết quả kiểm tra chưa đúng: chẳng hạn giải pháp đã có trong thiết kế được thẩm định, hoặc tiêu chí áp dụng không phù hợp với loại công trình. Khi đó, cách làm đúng là trình bày bằng văn bản, kèm căn cứ: trích văn bản thẩm định, bản vẽ được duyệt, tài liệu tính toán của tư vấn thiết kế. Tranh luận miệng tại hiện trường hiếm khi đem lại kết quả.
Nếu sau khi giải trình vẫn không thống nhất, pháp luật có cơ chế khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính theo trình tự quy định. Đây là bước cần cân nhắc kỹ, vì thời gian giải quyết có thể dài hơn thời gian sửa, và chỉ nên dùng khi có căn cứ rõ ràng. Trong nhiều trường hợp, sửa theo kiến nghị rồi trao đổi về nguyên tắc sau là lựa chọn ít tốn kém hơn.
Khi số tiền sửa chữa lớn, có tranh chấp với nhà thầu hoặc tư vấn về trách nhiệm, hoặc bạn tính đến khiếu nại, nên nhờ luật sư xem hồ sơ trước khi gửi văn bản. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng bước đầu, rồi quyết định có cần thuê người theo vụ việc hay không.
Dù chọn hướng nào, không nên dùng quan hệ hay tìm người "lo giúp" để thay đổi kết quả kiểm tra. Ngoài rủi ro pháp lý, một công trình được "cho qua" vẫn mang nguyên lỗi kỹ thuật, và người chịu hậu quả khi có cháy là chính bạn.
Ví dụ giả định: trường tiểu học tư thục ở Quảng Ngãi
Ví dụ giả định: một trường tiểu học tư thục bốn tầng ở Quảng Ngãi nhận kết quả kiểm tra nghiệm thu PCCC chưa đạt với năm tồn tại: hai đèn chiếu sáng sự cố không sáng khi cắt điện; một cửa ngăn cháy ở hành lang tầng ba bị thay khoá khác bộ; lỗ xuyên ống thoát nước ở khu vệ sinh chưa chèn bịt; quạt tăng áp buồng thang làm cửa khó mở ở tầng một; và một phòng kho dưới gầm cầu thang được dùng làm phòng thiết bị, khác thiết kế.
Ban quản lý dự án chia nhóm: hai tồn tại đầu là thiết bị, nhà thầu thay trong một tuần; tồn tại thứ ba là thi công, chèn bịt lại và chụp ảnh; tồn tại thứ tư cần tư vấn thiết kế tính lại và lắp thêm van xả áp, mất gần một tháng; tồn tại cuối cùng do chính nhà trường đổi công năng, được giải quyết bằng cách trả phòng về đúng công năng kho như thiết kế thay vì làm thủ tục điều chỉnh.
Năm học mới bị lùi ngày nhận học sinh vào khối nhà mới, nhưng kết quả kiểm tra lại đạt ngay lần đầu vì mỗi tồn tại đều có ảnh, biên bản thử và chứng từ. Nhà trường cũng giữ bảng tồn tại này làm tài liệu huấn luyện cho tổ bảo vệ, vì ba trong năm lỗi là những thứ có thể tái diễn khi vận hành nếu không ai để ý.
Câu hỏi thường gặp
Kết quả không đạt có phải nộp lại toàn bộ hồ sơ từ đầu không?
Thường không, bạn đề nghị kiểm tra lại kèm báo cáo khắc phục và tài liệu chứng minh cho các tồn tại đã nêu. Nếu có thay đổi thiết kế thì phải có văn bản thẩm định điều chỉnh. Hình thức cụ thể theo thủ tục đang công bố, nên hỏi bộ phận tiếp nhận để nộp đúng ngay lần đầu.
Có thể khai trương phần không liên quan đến tồn tại trong lúc chờ sửa không?
Chỉ khi phần đó được kiểm tra và chấp thuận riêng theo đúng thủ tục nghiệm thu từng phần, và phần đó độc lập về an toàn cháy với phần còn tồn tại. Không thể tự xác định phần nào "không liên quan" rồi đưa vào sử dụng khi chưa có văn bản kết quả.
Trong lúc khắc phục có được đưa hàng hoá, nhân viên vào công trình trước không?
Người thi công, khắc phục và hoàn thiện được làm việc trong công trường theo biện pháp an toàn thi công. Đưa nhân viên vào làm việc thường xuyên, nhập hàng vào kho hay đón khách là đã đưa công trình vào sử dụng, trong khi hệ thống chưa đạt. Nhập hàng sớm còn làm tăng tải cháy đúng lúc khả năng chữa cháy chưa được xác nhận.
Sửa xong nhưng đoàn kiểm tra lại phát hiện tồn tại mới thì sao?
Có thể xảy ra, nhất là khi việc sửa tạo ra thay đổi mới hoặc lần trước đoàn chưa kiểm hết. Cách giảm rủi ro là tự nghiệm thu lại toàn bộ hệ thống liên quan chứ không chỉ chỗ đã sửa, và thử lại liên động sau mỗi thay đổi lớn.
Có nên đổi đơn vị tư vấn thiết kế khi tồn tại xuất phát từ thiết kế không?
Không nhất thiết. Tư vấn cũ nắm rõ công trình và có trách nhiệm điều chỉnh theo hợp đồng. Chỉ nên đổi khi họ không đủ năng lực xử lý hoặc không hợp tác. Nếu đổi, đơn vị mới cần đủ điều kiện và nhận đầy đủ hồ sơ, tránh làm lại từ đầu.
Chậm khai trương do nghiệm thu không đạt có được bồi thường không?
Tuỳ hợp đồng và nguyên nhân. Nếu tồn tại do lỗi của nhà thầu hoặc tư vấn và hợp đồng có điều khoản phạt chậm tiến độ hoặc bồi thường thiệt hại, bạn có căn cứ để yêu cầu. Thiệt hại phải chứng minh được; nên có ý kiến luật sư trước khi đưa ra yêu cầu.