Trong buổi kiểm tra kết quả nghiệm thu, đoàn Cảnh sát PCCC và CNCH đối chiếu công trình thực tế với thiết kế đã được thẩm định, xem các giải pháp thụ động (giao thông chữa cháy, thoát nạn, ngăn cháy) rồi yêu cầu vận hành thử các hệ thống chủ động như báo cháy, chữa cháy, hút khói và liên động. Phần việc của chủ đầu tư là bố trí đủ người, để hệ thống ở trạng thái sẵn sàng và trả lời được câu hỏi.
Một buổi kiểm tra suôn sẻ ít khi nhờ may mắn. Nó là kết quả của vài ngày chuẩn bị: phân công ai đứng ở phòng bơm, ai giữ tủ báo cháy, ai mang chìa khoá các phòng kỹ thuật, máy phát đã đầy nhiên liệu chưa. Bài này mô tả nhịp một buổi kiểm tra điển hình và những việc nên làm trước, trong và sau buổi đó. Chi tiết thủ tục, thời hạn và thành phần đoàn theo văn bản hướng dẫn hiện hành; bạn nên đối chiếu khi nhận lịch.
Một buổi kiểm tra thường đi theo nhịp nào
Thứ tự có thể khác nhau theo từng đoàn và từng công trình, nhưng nhịp chung khá ổn định. Buổi kiểm tra thường mở đầu bằng phần làm việc tại phòng họp: chủ đầu tư giới thiệu công trình, các bên tham gia, tóm tắt quá trình thi công và những thay đổi so với thiết kế. Đoàn xem nhanh hồ sơ gốc, đặc biệt là văn bản thẩm định và bản vẽ đã duyệt, để biết cần soi chỗ nào.
Phần tiếp theo là đi hiện trường. Đoàn thường đi từ ngoài vào trong: đường cho xe chữa cháy, bãi đỗ, khoảng cách tới công trình bên cạnh, rồi vào sảnh, theo lối thoát nạn lên các tầng. Trên đường đi họ dừng ở những điểm đại diện: một buồng thang, một khoang cháy, một phòng kỹ thuật, một khu có tải cháy cao.
Sau khi xem phần thụ động, đoàn yêu cầu thử các hệ thống chủ động, thường bắt đầu từ trung tâm báo cháy rồi lan ra liên động. Việc thử có thể chọn ngẫu nhiên, nên mọi thiết bị đều phải sẵn sàng, không chỉ những thiết bị bạn đã chuẩn bị riêng.
Cuối buổi là phần trao đổi và lập biên bản kiểm tra. Kết quả chính thức được thể hiện bằng văn bản của cơ quan kiểm tra sau đó, theo thời hạn quy định. Buổi kiểm tra ở hiện trường chưa phải là kết luận cuối, nhưng những gì ghi trong biên bản hôm đó gần như quyết định văn bản kết quả.
Chuẩn bị người: ai đứng ở đâu
Lỗi phổ biến nhất trong ngày kiểm tra không phải thiết bị hỏng mà là thiếu người: đoàn yêu cầu chạy bơm thì không ai có chìa khoá phòng bơm, đoàn hỏi về tủ điện thì kỹ sư điện đã về. Một bảng phân công đơn giản giải quyết được việc này.
| Vị trí | Người nên có mặt | Việc phải làm được |
|---|---|---|
| Đi cùng đoàn | Đại diện chủ đầu tư, giám sát PCCC, chỉ huy trưởng nhà thầu | Giải thích giải pháp, chỉ vị trí, trả lời về thay đổi so với thiết kế |
| Tủ trung tâm báo cháy | Kỹ thuật viên nhà thầu báo cháy | Đọc vị trí tín hiệu, reset, xem lịch sử sự kiện, chuyển chế độ |
| Phòng bơm chữa cháy | Kỹ thuật viên nhà thầu chữa cháy, thợ điện | Theo dõi khởi động tự động, đọc áp lực, dừng bơm an toàn |
| Tủ điện tổng, máy phát | Kỹ sư điện công trình | Cắt điện lưới khi được yêu cầu, theo dõi chuyển nguồn |
| Phòng quạt, tầng mái | Kỹ thuật viên cơ điện | Xác nhận quạt tăng áp, hút khói chạy đúng chiều, van đóng mở |
| Thang máy, kiểm soát ra vào | Kỹ thuật viên của nhà cung cấp | Xác nhận thang về tầng định trước, cửa từ nhả khoá |
| Các tầng | Một hoặc hai người cầm bộ đàm | Mở cửa phòng kỹ thuật, báo tình trạng tại chỗ khi thử |
Nên phát bộ đàm hoặc lập nhóm liên lạc trước, kiểm sóng ở tầng hầm và phòng bơm. Trong lúc thử liên động, việc báo qua lại giữa các vị trí phải tính bằng giây.
Điều kiện phải sẵn trước giờ kiểm tra
Ngoài con người, công trình phải ở trạng thái gần với lúc vận hành thật. Danh sách kiểm buổi sáng hôm kiểm tra:
- Điện lưới chính thức đã đóng, máy phát đủ nhiên liệu và đã chạy thử trong tuần, ắc quy khởi động đầy.
- Bể nước chữa cháy đầy theo thiết kế, van trên đường ống ở đúng trạng thái thường trực, không còn van khoá tạm từ lúc thi công.
- Tủ báo cháy không có lỗi tồn đọng; nếu còn lỗi đã biết, ghi rõ nguyên nhân để chủ động trình bày.
- Trần, vách ở các khu được chọn kiểm đã hoàn thiện; lỗ thăm trần mở được để xem đường ống, cáp, van ngăn cháy.
- Lối thoát nạn, buồng thang thông thoáng, không còn vật tư, giàn giáo, rác xây dựng.
- Dụng cụ thử: thiết bị tạo khói, tạo nhiệt cho đầu báo, thang chữ A, đèn pin, đồng hồ đo áp lực nếu cần, chìa khoá mọi phòng kỹ thuật.
- Một bộ hồ sơ gốc và một bộ bản vẽ hoàn công khổ lớn mang theo khi đi hiện trường.
Nếu công trình đang có người làm việc, như xưởng chạy thử sản xuất hay khách sạn đang hoàn thiện nội thất, báo trước cho mọi người rằng chuông báo cháy sẽ kêu và thang máy có thể dừng. Không để buổi thử biến thành một cuộc sơ tán hỗn loạn.
Những chỗ đoàn thường soi kỹ
Giao thông cho xe chữa cháy. Đường vào, bãi quay xe, khoảng trống tiếp cận mặt nhà theo thiết kế. Hay vướng ở chỗ sau khi hoàn thiện, chủ đầu tư làm thêm mái che, bồn hoa, cổng thấp hay bãi đỗ xe chắn đúng vị trí đã tính cho xe chữa cháy.
Ngăn cháy giữa các khoang và khu chức năng. Cửa ngăn cháy có tự đóng không, vách có bị khoét để đi ống mà chưa chèn bịt, trần có thông giữa hai khoang qua khoảng trên trần giả không.
Lối thoát nạn và buồng thang. Chiều mở cửa, cửa có khoá được từ phía trong không, vật liệu hoàn thiện trên lối thoát, đèn sự cố và chỉ dẫn thoát nạn. Chi tiết kỹ thuật thoát nạn được đánh giá theo quy chuẩn và thiết kế đã duyệt.
Khu có nguy cơ cao. Phòng điện, phòng máy phát, kho chứa nhiên liệu, bếp nấu lớn, kho hàng dễ cháy. Đoàn xem có đúng giải pháp riêng đã thẩm định cho từng khu không.
Sự khác biệt so với bản vẽ. Một tầng lửng thêm vào, một vách ngăn mới, phòng kho biến thành phòng ở. Những thay đổi chưa qua thẩm định điều chỉnh là lý do nặng nhất để kết quả không đạt.
Khi một phép thử hỏng ngay tại chỗ
Với công trình có nhiều hệ thống, việc một vài điểm không hoạt động trong buổi kiểm tra là chuyện có thể xảy ra. Cách ứng xử lúc đó ảnh hưởng nhiều tới kết quả. Đừng cố giải thích rằng "hôm qua vẫn chạy" hay sửa vội rồi xin thử lại ngay nếu chưa xác định được nguyên nhân. Ghi nhận lỗi, để kỹ thuật viên kiểm tra nguyên nhân, và báo đoàn biết lỗi thuộc loại nào.
Có ba loại lỗi khác nhau về bản chất. Lỗi vận hành, như một van bị khoá nhầm, một cầu dao chưa đóng, có thể khắc phục trong vài phút và đoàn có thể đồng ý thử lại. Lỗi thiết bị, như một đầu báo hỏng hay một cuộn dây van điện từ cháy, cần thay thế và thường được ghi vào tồn tại. Lỗi thiết kế hoặc thi công sai, như quạt tăng áp không đủ lưu lượng hay đường ống nhỏ hơn thiết kế, thường không thể sửa trong ngày và dẫn tới kết quả chưa đạt.
Nếu lỗi nằm ở ranh giới giữa hai nhà thầu, chẳng hạn tín hiệu báo cháy không truyền sang tủ điều khiển thang máy, chủ đầu tư nên đứng ra phân định ngay tại chỗ ai chịu trách nhiệm kiểm tra, tránh để hai bên đổ lỗi qua lại trước mặt đoàn.
Sau buổi kiểm tra, ghi lại toàn bộ lỗi đã gặp kể cả những lỗi đã sửa được trong ngày, rồi đưa vào kế hoạch kiểm tra định kỳ. Lỗi vận hành hôm nay rất dễ lặp lại sau sáu tháng khi người vận hành đổi ca.
Biên bản kiểm tra và những câu hỏi dành cho người vận hành
Đọc kỹ trước khi ký. Biên bản ghi lại những gì đoàn đã xem, đã thử, các tồn tại và kiến nghị. Nếu có ý kiến khác, bạn có quyền ghi ý kiến của mình vào biên bản; ghi ngắn, dựa trên sự kiện, không tranh cãi.
Tồn tại phải đủ cụ thể để sửa. Một ý như "hệ thống chưa đảm bảo" khó khắc phục; nếu chưa rõ, hãy hỏi lại vị trí, hạng mục, tiêu chí cụ thể ngay khi đoàn còn ở hiện trường.
Người vận hành có được huấn luyện chưa. Đoàn thường hỏi người dự kiến vận hành: khi tủ báo cháy báo lỗi thì làm gì, cách chuyển bơm sang chế độ tay, ai giữ chìa khoá phòng bơm. Người trả lời ngập ngừng cho thấy hệ thống sẽ khó được giữ đúng sau khi đưa vào sử dụng.
Kế hoạch bảo trì sau bàn giao. Câu hỏi về lịch kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ và đơn vị bảo trì cho thấy chủ đầu tư nghĩ đến giai đoạn vận hành. Phần này thuộc về cơ sở khi đã hoạt động, nhưng nên chuẩn bị từ ngày nghiệm thu.
Sau buổi kiểm tra: từ biên bản tới văn bản kết quả
Buổi kiểm tra kết thúc nhưng công việc của chủ đầu tư thì chưa. Nếu biên bản ghi tồn tại, hãy lập ngay một bảng theo dõi: mỗi tồn tại một dòng, ghi người chịu trách nhiệm, thời hạn, bằng chứng đã khắc phục (ảnh chụp trước và sau, biên bản thử lại, chứng từ thiết bị thay thế). Bảng này dùng để báo cáo lại cho cơ quan kiểm tra theo cách họ yêu cầu, và cũng là tài liệu nội bộ để không ai quên việc của mình.
Với tồn tại nhỏ, cơ quan kiểm tra có thể chấp nhận báo cáo khắc phục bằng văn bản kèm hình ảnh; với tồn tại liên quan tới hệ thống chính, thường phải kiểm tra lại tại hiện trường. Cách xử lý cụ thể theo văn bản hướng dẫn và yêu cầu ghi trong biên bản, bạn nên hỏi rõ ngay khi ký.
Chỉ khi có văn bản kết quả kiểm tra đạt (hoặc văn bản chấp thuận theo đúng tên gọi trong thủ tục hiện hành), công trình mới đủ điều kiện về PCCC để đưa vào sử dụng. Khai trương trước ngày đó là rủi ro pháp lý thật, không phải chuyện hình thức, nhất là với công trình đông người như khách sạn, trường học, nhà hàng.
Câu hỏi thường gặp
Đoàn kiểm tra có thử toàn bộ đầu báo cháy không?
Thường đoàn thử theo xác suất ở một số khu vực đại diện và tập trung vào các phép thử liên động, vì chủ đầu tư đã có biên bản thử toàn bộ trong đợt tự nghiệm thu. Tuy vậy, không có gì bảo đảm vị trí nào sẽ được chọn, nên mọi thiết bị đều phải ở trạng thái hoạt động.
Có được dời lịch kiểm tra khi công trình chưa sẵn sàng không?
Bạn có thể liên hệ cơ quan tiếp nhận để đề nghị điều chỉnh lịch, càng sớm càng tốt và có lý do cụ thể. Dời lịch thường tốt hơn để đoàn xuống trong lúc hệ thống còn dang dở, vì kết quả không đạt sẽ phải làm lại một vòng hồ sơ.
Chủ đầu tư có phải chuẩn bị phương tiện hay kinh phí cho đoàn kiểm tra không?
Chủ đầu tư chuẩn bị điều kiện để thử: người vận hành, thiết bị thử, điện, nước, lối đi an toàn. Các khoản phí, lệ phí nhà nước (nếu có) được quy định công khai trong thủ tục. Không có khoản nào khác phải chi cho người kiểm tra, và bạn không nên đưa ra bất kỳ đề nghị nào kiểu đó.
Nếu đoàn yêu cầu thử một thiết bị chưa có trong thiết kế thì sao?
Có thể đó là thiết bị nhà thầu lắp thêm hoặc lắp khác thiết kế. Bạn nên trình bày thật nguồn gốc, lý do lắp thêm và tài liệu kèm theo. Việc che giấu thay đổi tạo ra rủi ro lớn hơn nhiều so với việc giải trình một thay đổi chưa kịp làm thủ tục điều chỉnh.
Ai giữ bản gốc biên bản kiểm tra sau buổi làm việc?
Các bên tham gia thường mỗi bên giữ một bản theo số lượng ghi trong biên bản. Chủ đầu tư nên lưu bản của mình cùng bộ hồ sơ nghiệm thu, vì sau này khi cải tạo, chuyển nhượng hay cho thuê, người mới sẽ hỏi tới các văn bản này.