Bệnh viện và phòng khám nhiều tầng là công trình mà chiến lược thoát nạn khác hẳn các nhà khác: không phải ai cũng chạy ra ngoài được, và có những người không thể di chuyển ngay, như bệnh nhân đang mổ, đang thở máy, đang nằm hồi sức. Vì vậy thiết kế PCCC bệnh viện dựa nhiều vào việc chia nhỏ toà nhà thành các vùng ngăn cháy, để người bệnh được chuyển sang vùng an toàn bên cạnh trên cùng tầng trước, rồi mới tính chuyện đưa xuống.
Bài này dành cho chủ đầu tư bệnh viện tư, phòng khám đa khoa nhiều tầng, cơ sở chẩn đoán hình ảnh, và ban quản lý dự án y tế công. Nội dung đi theo những điểm hồ sơ bệnh viện khác với công trình dân dụng thông thường. Giải pháp kỹ thuật chi tiết thuộc về tư vấn thiết kế đủ điều kiện, và thường phải phối hợp với tư vấn chuyên về công trình y tế.
Nguyên lý: chia nhỏ để người bệnh có chỗ lánh trên cùng tầng
Ở chung cư hay văn phòng, chiến lược chính là đưa mọi người xuống cầu thang ra ngoài. Ở khoa nội trú, khoa hồi sức hay phòng mổ, điều đó không làm được ngay: giường bệnh nặng, người bệnh nối với máy, đội y tế không đủ người để khiêng tất cả cùng lúc. Vì vậy thiết kế bệnh viện thường chia mỗi tầng thành các vùng ngăn cách bằng tường và cửa ngăn cháy, ngăn khói. Khi có cháy ở một vùng, người bệnh được đẩy giường sang vùng bên cạnh, nơi khói chưa tới, rồi chờ lực lượng chữa cháy kiểm soát hoặc chờ di chuyển tiếp.
Nguyên lý này kéo theo nhiều yêu cầu cụ thể: hành lang đủ rộng cho giường bệnh đi qua, cửa ngăn cháy trên hành lang mở đủ rộng và tự đóng khi báo cháy, không có ngưỡng cửa cản bánh giường, thang máy đủ kích thước chở giường. Tư vấn sẽ xác định quy chuẩn yêu cầu những gì cho công trình của bạn; việc của chủ đầu tư là đừng để các quyết định tiết kiệm diện tích phá vỡ nguyên lý này.
Quy chuẩn an toàn cháy xếp bệnh viện nội trú vào nhóm có yêu cầu chặt, cùng với nhà trẻ và nhà dưỡng lão, còn phòng khám ngoại trú thường được xếp vào nhóm khác nhẹ hơn vì người bệnh tự đi lại được. Công trình có cả hai phần cần xác định rõ từng khối.
Các khu đặc thù trong cơ sở y tế và điểm hồ sơ cần làm rõ
Bảng dưới gom những khu không có ở công trình thông thường. Yêu cầu cụ thể theo quy chuẩn và tiêu chuẩn thiết kế công trình y tế hiện hành.
| Khu | Đặc thù về cháy | Hồ sơ cần thể hiện |
|---|---|---|
| Phòng mổ, hồi sức | Người bệnh không di chuyển ngay, nhiều thiết bị điện, khí y tế | Vùng ngăn cháy riêng, nguồn điện liên tục, cách xử lý khi có báo cháy mà ca mổ đang diễn ra |
| Hệ thống khí y tế | Oxy làm cháy mạnh hơn | Vị trí trạm khí, bồn chứa, van khu vực ngắt được theo vùng |
| Chẩn đoán hình ảnh | Thiết bị đắt, không dùng nước được | Giải pháp chữa cháy phù hợp, thường cân nhắc chữa cháy bằng khí cho phòng máy |
| Kho dược, hoá chất, cồn | Chất dễ cháy tập trung | Vị trí, ngăn cháy, thông gió, phương tiện chữa cháy phù hợp |
| Phòng máy chủ, lưu trữ hồ sơ | Dữ liệu và giấy tờ không thay thế được | Ngăn cháy, đầu báo sớm, giải pháp chữa cháy không làm hỏng thiết bị |
| Bếp, giặt là, xử lý rác y tế | Gas, vải, chất thải | Đặt tách khối chính, đường vận chuyển không cắt lối thoát |
Mỗi khu trên cần một đoạn riêng trong thuyết minh. Hồ sơ chỉ ghi chung chung "bệnh viện có hệ thống báo cháy và chữa cháy đồng bộ" sẽ bị yêu cầu bổ sung ngay.
Khí y tế, điện và thiết bị: ba hệ thống phải phối hợp với PCCC
Khí oxy. Oxy không tự cháy nhưng làm vật liệu xung quanh cháy nhanh và mạnh hơn. Đường ống oxy chạy khắp các khoa cần van khu vực để ngắt từng vùng khi có cháy mà không cắt oxy của vùng khác. Vị trí bồn oxy lỏng hoặc trạm chai phải được thể hiện trên tổng mặt bằng, với khoảng cách và lối tiếp cận phù hợp.
Nguồn điện liên tục. Phòng mổ, hồi sức, thiết bị duy trì sự sống cần điện không gián đoạn. Đồng thời hệ thống PCCC cũng cần nguồn điện ưu tiên. Thiết kế phải làm rõ khi có cháy, mạch nào bị cắt, mạch nào vẫn chạy, để không xảy ra chuyện cắt điện toàn nhà làm tắt cả máy thở.
Thang máy chở giường. Thang máy bệnh viện thường lớn để chở giường. Thiết kế cần xác định thang nào được dùng hỗ trợ di tản trong tình huống nào, thang nào là thang chữa cháy, và hành vi của từng thang khi báo cháy kích hoạt.
Hệ thống thông gió, điều hoà. Phòng mổ, phòng cách ly có áp suất riêng. Khi có cháy, hệ thống thông gió có thể đẩy khói đi khắp nhà nếu không được liên động đóng van ngăn cháy. Đây là điểm cần sự phối hợp giữa tư vấn cơ điện y tế và tư vấn PCCC.
Phòng khám đa khoa trong nhà phố nhiều tầng
Nhiều phòng khám đa khoa tư nhân được xây trên lô đất phố, năm bảy tầng, mỗi tầng một chuyên khoa, có thang máy nhỏ và một cầu thang bộ. Loại công trình này mang cùng điểm yếu của nhà ống: một cầu thang, mặt tiền kín, tầng trệt chứa nhiều thứ. Thêm vào đó là phòng X-quang, phòng xét nghiệm có hoá chất, phòng tiểu phẫu có thể có người bệnh đang gây tê.
Khi xây mới, chủ đầu tư nên đặt câu hỏi với tư vấn ngay từ đầu: với quy mô và công năng này, công trình cần mấy lối thoát nạn, cầu thang có phải là loại ngăn khói không, chuyên khoa nào nên đặt ở tầng thấp. Phòng khám có nhận người bệnh lưu lại theo dõi qua đêm cũng cần được khai rõ, vì có người ở qua đêm làm công trình gần với nhóm nội trú hơn.
Nếu dự định sau vài năm nâng cấp phòng khám thành bệnh viện, hãy nói điều đó trong nhiệm vụ thiết kế. Một toà nhà được thiết kế sẵn hành lang rộng, thang máy chở giường, vùng ngăn cháy sẽ chuyển đổi dễ hơn nhiều so với toà nhà chỉ tính cho người bệnh tự đi lại.
Trình tự phối hợp giữa thủ tục y tế, xây dựng và PCCC
Cơ sở y tế chịu ba lớp thủ tục: xây dựng, PCCC, và cấp phép hoạt động khám chữa bệnh. Trình tự thường gặp như sau, chi tiết đối chiếu văn bản hiện hành:
- Xác định loại hình cơ sở (bệnh viện, phòng khám đa khoa, chuyên khoa, cơ sở chẩn đoán) và quy mô giường, nếu có.
- Lập nhiệm vụ thiết kế ghi rõ các khu đặc thù: phòng mổ, hồi sức, chẩn đoán hình ảnh, khí y tế, xử lý chất thải.
- Thiết kế với tư vấn có kinh nghiệm công trình y tế và tư vấn PCCC đủ điều kiện.
- Trình thẩm định thiết kế xây dựng ở cơ quan chuyên môn nếu thuộc diện, và thẩm định thiết kế PCCC theo phân cấp.
- Thi công, lắp đặt hệ thống, chạy thử liên động giữa PCCC với điện, khí y tế, thông gió.
- Nghiệm thu, đề nghị kiểm tra kết quả nghiệm thu PCCC.
- Nộp hồ sơ xin giấy phép hoạt động khám chữa bệnh với cơ quan y tế, kèm giấy tờ về cơ sở vật chất.
Đừng đặt mua thiết bị y tế cố định trước khi chốt thiết kế PCCC cho phòng đặt thiết bị. Kích thước, trọng lượng và yêu cầu chữa cháy của máy chụp cắt lớp hay máy cộng hưởng từ ảnh hưởng tới phòng, và ngược lại.
Những lỗi hay gặp trong hồ sơ cơ sở y tế
Từ kinh nghiệm chung của người làm hồ sơ, các điểm dưới đây thường khiến hồ sơ bệnh viện, phòng khám bị yêu cầu bổ sung hoặc sửa:
- Không xác định rõ khối nào là nội trú, khối nào là ngoại trú, dẫn tới áp sai nhóm công năng.
- Hành lang khoa nội trú bị thu hẹp để tăng diện tích phòng, không còn đủ cho giường đi qua cửa ngăn cháy.
- Không thể hiện van khu vực của hệ thống khí y tế và cách ngắt theo vùng.
- Thiếu mô tả liên động giữa báo cháy với thông gió, điều hoà phòng sạch, thang máy và cửa từ.
- Phòng chẩn đoán hình ảnh, phòng máy chủ dùng chung giải pháp chữa cháy bằng nước mà không giải thích.
- Kho dược, kho hoá chất, phòng xử lý chất thải đặt ngay cạnh lối thoát nạn hoặc dưới buồng thang.
- Tổng mặt bằng không có bãi đỗ cho xe chữa cháy vì đã dành hết cho bãi xe người nhà và xe cứu thương.
Danh sách này không phải tiêu chí thẩm định chính thức, chỉ là gợi ý để bạn rà hồ sơ cùng tư vấn trước khi nộp. Mỗi ý kiến yêu cầu bổ sung nên được trả lời bằng văn bản theo từng mục.
Khi ca mổ đang diễn ra mà báo cháy kêu
Đây là tình huống mà thiết kế và vận hành phải trả lời trước, không để tới lúc xảy ra mới nghĩ. Nguyên lý chung là khu phòng mổ được thiết kế thành vùng ngăn cháy riêng với nguồn điện, khí y tế và thông gió được bảo vệ, để nếu cháy ở nơi khác trong nhà, ca mổ có thể kết thúc an toàn trong vùng đó. Nếu cháy ngay trong khu phẫu thuật, quy trình di chuyển người bệnh sang vùng bên cạnh phải đã được tính trong thiết kế hành lang và cửa.
Thiết kế tốt không hứa rằng sẽ không bao giờ phải di chuyển người bệnh đang mổ; nó chỉ tạo điều kiện để quyết định đó có thêm thời gian. Bệnh viện sau khi đi vào hoạt động sẽ phải xây phương án chữa cháy và cứu nạn dựa trên chính thiết kế này, nên thuyết minh càng rõ thì phương án sau càng sát thực tế.
Chủ đầu tư nên mời đại diện khối chuyên môn y tế, như trưởng khoa gây mê hồi sức, điều dưỡng trưởng, tham gia một buổi rà thiết kế. Họ là người biết một ca mổ cần bao lâu để kết thúc an toàn, người bệnh nào không thể rời máy, và đội trực đêm có bao nhiêu người. Những con số thực tế đó giúp tư vấn chia vùng ngăn cháy hợp lý hơn.
Câu hỏi thường gặp
Phòng khám chuyên khoa ba tầng có phải thẩm định thiết kế PCCC không?
Còn tuỳ vào quy mô, khối tích và loại hình theo danh mục hiện hành. Phòng khám nhỏ có thể không thuộc diện, nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện an toàn cháy và yêu cầu cơ sở vật chất của ngành y tế. Bạn đối chiếu với tư vấn hoặc hỏi Cảnh sát PCCC và CNCH theo phân cấp.
Có thể dùng sprinkler nước cho phòng chụp cộng hưởng từ không?
Phòng đặt thiết bị chẩn đoán hình ảnh đắt tiền thường cần giải pháp chữa cháy riêng, vì nước có thể làm hỏng thiết bị và phòng có yêu cầu kỹ thuật đặc biệt. Giải pháp cụ thể do tư vấn chọn theo quy chuẩn và yêu cầu của nhà sản xuất thiết bị.
Bệnh viện có được dùng thang máy để di tản người bệnh khi cháy không?
Thang máy thông thường không dùng để thoát nạn khi cháy. Một số thang được thiết kế cho lực lượng chữa cháy hoặc hỗ trợ di tản trong điều kiện xác định. Thiết kế và phương án chữa cháy của bệnh viện phải nói rõ thang nào dùng trong tình huống nào.
Thêm khu khám dịch vụ trên tầng thượng sau khi đã thẩm định có cần làm lại thủ tục không?
Thêm công năng có người ở tầng thượng làm thay đổi số người, đường thoát và có thể cả tải trọng. Bạn cần tư vấn đánh giá và hỏi cơ quan đã thẩm định về việc điều chỉnh thiết kế trước khi thi công, đồng thời kiểm tra ảnh hưởng tới giấy phép hoạt động.
Kho oxy của bệnh viện nên đặt ở đâu?
Vị trí kho chai hoặc bồn oxy lỏng phải đáp ứng yêu cầu về khoảng cách, thông gió, lối tiếp cận và ngăn cháy theo quy chuẩn và hướng dẫn chuyên ngành. Thường được đặt ngoài khối nhà chính, ở nơi xe tiếp nhận vào được. Tư vấn sẽ xác định cụ thể.
Chủ đầu tư cần giữ những gì để sau này xin giấy phép hoạt động khám chữa bệnh?
Nên giữ văn bản thẩm định thiết kế PCCC, văn bản kiểm tra kết quả nghiệm thu, hồ sơ hoàn công, giấy phép xây dựng và các giấy tờ thiết bị. Cơ quan y tế khi thẩm định điều kiện hoạt động thường yêu cầu chứng minh cơ sở vật chất đã đáp ứng an toàn.