Công trình không thuộc danh mục thẩm định thiết kế PCCC vẫn phải được thiết kế, thi công đáp ứng quy chuẩn an toàn cháy, có phương tiện PCCC phù hợp và có hồ sơ chứng minh điều đó; khác biệt duy nhất là bạn không phải trình bản vẽ cho cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH xem trước. Trách nhiệm bảo đảm an toàn chuyển từ "có cơ quan kiểm trên giấy" sang "chủ đầu tư và người thiết kế tự chịu".
Nhiều chủ xưởng nhỏ, chủ nhà cho thuê hiểu ngược: ngoài danh mục thì không cần quan tâm tới PCCC. Hiểu như vậy dẫn tới công trình thiếu lối thoát, dùng vật liệu dễ cháy, không có chỗ đặt bình chữa cháy, và đến khi có kiểm tra hay có sự cố thì chủ đầu tư không có gì để chứng minh mình đã làm đúng. Bài này liệt kê những gì vẫn thuộc về bạn.
Ngoài danh mục nghĩa là gì, và không có nghĩa là gì
Danh mục thẩm định thiết kế PCCC là danh sách những công trình mà Nhà nước muốn xem bản vẽ trước khi cho xây, vì quy mô hoặc công năng của chúng tạo ra rủi ro cháy lớn. Nằm ngoài danh mục chỉ có nghĩa là thủ tục kiểm tra trước không bắt buộc. Nó không có nghĩa là quy chuẩn an toàn cháy không áp dụng.
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình áp dụng cho mọi công trình trong phạm vi điều chỉnh của nó, không phân biệt có trình thẩm định hay không. Một nhà xưởng nhỏ vẫn cần bậc chịu lửa phù hợp, lối thoát đủ, khoảng cách với nhà bên cạnh hợp lý; một nhà trọ vài phòng vẫn cần lối ra không bị chặn và vật liệu không quá dễ cháy.
Pháp luật về PCCC cũng đặt nghĩa vụ chung cho chủ đầu tư, chủ cơ sở, chủ hộ trong việc bảo đảm an toàn. Công trình ngoài danh mục vẫn có thể bị kiểm tra khi đã đưa vào sử dụng, và khi đó người kiểm tra nhìn vào thực trạng công trình chứ không hỏi "có thuộc diện thẩm duyệt không".
Việc vẫn phải làm theo từng chặng
Bảng sau tóm tắt những gì vẫn thuộc trách nhiệm của bạn với công trình ngoài danh mục, theo ba chặng của dự án.
| Chặng | Việc vẫn phải làm | Ai làm chính |
|---|---|---|
| Thiết kế | Thể hiện giải pháp an toàn cháy trong hồ sơ: lối thoát, vật liệu, ngăn cháy, vị trí phương tiện chữa cháy | Đơn vị thiết kế đủ điều kiện, chủ đầu tư duyệt |
| Thiết kế | Xác định và ghi lại vì sao công trình không thuộc danh mục | Chủ đầu tư cùng tư vấn |
| Thi công | Thi công đúng giải pháp đã thể hiện, dùng vật liệu và thiết bị phù hợp | Nhà thầu, giám sát |
| Thi công | Mua phương tiện PCCC có nguồn gốc, đã kiểm định khi thuộc diện phải kiểm định | Chủ đầu tư, nhà thầu cung cấp |
| Bàn giao | Lưu hồ sơ thiết kế, hoàn công, giấy tờ thiết bị cho người sử dụng | Chủ đầu tư |
| Bàn giao | Báo cho người thuê, người dùng biết các giới hạn sử dụng để không làm mất an toàn | Chủ đầu tư, chủ nhà |
Cột "ai làm chính" không có nghĩa người khác được miễn. Nếu thiết kế thiếu lối thoát mà chủ đầu tư vẫn duyệt, cả hai đều khó giải thích khi có sự cố. Thiết kế phải do đơn vị đủ điều kiện lập; chủ đầu tư không nên tự vẽ để tiết kiệm phần này.
Những chỗ công trình nhỏ hay thiếu
Chỉ một lối ra, lại đi qua khu chứa hàng. Xưởng nhỏ, cửa hàng có kho phía sau thường chỉ có cửa cuốn mặt tiền. Khi cháy bắt đầu ở khu hàng gần cửa, người ở phía trong không còn đường ra.
Vách, trần bằng vật liệu dễ cháy. Tấm xốp cách nhiệt, trần nhựa, vách gỗ ép được chọn vì rẻ và nhanh. Vật liệu hoàn thiện có cấp nguy hiểm cháy cao làm cháy lan nhanh và sinh nhiều khói độc.
Không chừa chỗ cho phương tiện chữa cháy. Mặt bằng kín đặc kệ hàng, không có vị trí treo bình, không có khoảng trống trước tủ điện. Đến khi mua bình chữa cháy thì không biết đặt đâu cho dễ lấy.
Điện đi tạm, không thiết kế. Công trình nhỏ ít khi có bản vẽ điện; dây đi nổi, ổ cắm nối tiếp, tải máy móc vượt khả năng dây. Đây là nguồn gây cháy phổ biến ở cơ sở nhỏ.
Ở lẫn với sản xuất, kinh doanh. Chủ cơ sở hoặc người làm ngủ lại trên gác, trong kho. Phần ở không được tách ngăn cháy với phần sản xuất, lối ra từ chỗ ngủ đi qua khu dễ cháy.
Bộ hồ sơ tối thiểu nên giữ
Không phải trình thẩm định không có nghĩa là không cần hồ sơ. Bộ hồ sơ dưới đây giúp bạn chứng minh công trình đã được làm có trách nhiệm.
- Bản ghi đối chiếu danh mục: công năng, chỉ số quy mô, văn bản đã đối chiếu, kết luận không thuộc diện và ngày lập.
- Hồ sơ thiết kế có phần thể hiện giải pháp an toàn cháy, kể cả khi chỉ là vài bản vẽ và một trang thuyết minh.
- Hồ sơ hoàn công hoặc bản vẽ hiện trạng sau khi xây xong, ghi rõ chỗ thay đổi so với thiết kế.
- Hoá đơn, giấy tờ nguồn gốc và tem kiểm định (khi thuộc diện phải kiểm định) của bình chữa cháy và thiết bị PCCC.
- Biên bản bàn giao cho người sử dụng, kèm danh sách những việc không được tự ý làm (chặn lối, đổi công năng, cơi nới).
Bộ hồ sơ này cũng là thứ ngân hàng, công ty bảo hiểm và người mua lại công trình hay hỏi. Việc duy trì an toàn khi cơ sở đã hoạt động là một mảng riêng; ở chặng xây dựng, hồ sơ trên là đủ để bạn bàn giao công trình một cách rõ ràng.
Chia trách nhiệm giữa các bên khi không có thẩm định
Chủ đầu tư. Quyết định công năng, quy mô, ngân sách và duyệt thiết kế. Khi không có cơ quan xem bản vẽ trước, chữ ký duyệt của chủ đầu tư là lớp kiểm soát cuối cùng; duyệt một hồ sơ thiếu giải pháp an toàn cháy là chấp nhận rủi ro đó.
Đơn vị thiết kế. Chịu trách nhiệm về việc hồ sơ mình lập đáp ứng quy chuẩn. Việc công trình không phải trình thẩm định không làm giảm trách nhiệm nghề nghiệp này; hồ sơ thiếu phần an toàn cháy là hồ sơ chưa đạt.
Nhà thầu thi công. Thi công đúng thiết kế và báo lại khi chủ đầu tư yêu cầu làm khác. Đổi vật liệu, bỏ một lối ra để có thêm diện tích theo lời chủ nhà mà không có văn bản là cách nhà thầu tự kéo mình vào trách nhiệm.
Giám sát. Ở công trình nhỏ, giám sát thường do chủ đầu tư tự làm hoặc thuê kiêm nhiệm. Ai giám sát thì cần có danh sách các hạng mục an toàn cháy để kiểm khi nghiệm thu từng phần, không chỉ kiểm kết cấu và hoàn thiện.
Hợp đồng nên ghi gì về phần an toàn cháy
Công trình nhỏ thường làm hợp đồng ngắn, phần an toàn cháy bị bỏ trống. Vài dòng sau đây giúp mỗi bên biết mình phải làm gì, và giúp bạn có căn cứ khi cần.
- Hợp đồng thiết kế: phạm vi có thể hiện giải pháp an toàn cháy, có xác định diện thẩm duyệt, có bảng chỉ số quy mô.
- Hợp đồng thi công: thi công đúng các hạng mục an toàn cháy trong thiết kế; mọi thay đổi phải có văn bản của chủ đầu tư và ý kiến người thiết kế.
- Hợp đồng mua thiết bị: chủng loại, nguồn gốc, giấy tờ kiểm định khi thuộc diện, bảo hành.
- Hợp đồng cho thuê công trình: danh sách việc người thuê không được tự làm và nghĩa vụ báo trước khi cải tạo.
Không cần viết dài. Điều quan trọng là phần an toàn cháy có tên trong hợp đồng, để khi có tranh cãi không ai nói được rằng "việc đó không thuộc phạm vi của mình".
Ví dụ giả định: xưởng mộc nhỏ ở Cần Thơ
Ví dụ giả định: một chủ xưởng mộc xây nhà xưởng hai tầng nhỏ ở Cần Thơ, tầng dưới đặt máy, tầng trên làm kho gỗ và chỗ nghỉ cho hai thợ. Sau khi đối chiếu, tư vấn kết luận công trình không thuộc danh mục thẩm định. Chủ xưởng đề nghị bỏ luôn phần thiết kế PCCC để giảm chi phí.
Tư vấn giải thích rằng bỏ thủ tục không có nghĩa là bỏ giải pháp. Xưởng mộc có bụi gỗ, dầm gỗ, sơn và dung môi; tầng trên có người ngủ lại. Giải pháp tối thiểu vẫn cần: tách chỗ nghỉ khỏi kho bằng vách không cháy, có lối xuống thứ hai hoặc lối thoát ra ban công, bố trí bình chữa cháy phù hợp loại đám cháy, thiết kế điện cho máy chạy tải lớn.
Chi phí cho phần này nhỏ so với tổng công trình, và quan trọng hơn, nó được quyết từ bản vẽ. Nếu bỏ qua, chủ xưởng sau này phải tự xoay xở sửa khi có kiểm tra, hoặc tệ hơn là sau một sự cố.
Trách nhiệm khi có sự cố hoặc có kiểm tra
Khi công trình ngoài danh mục xảy ra cháy, câu hỏi đầu tiên không phải là "có thẩm duyệt không" mà là "có đáp ứng quy chuẩn và có làm đúng nghĩa vụ không". Chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, nhà thầu đều có thể phải giải trình phần việc của mình. Hồ sơ nêu ở trên là thứ giúp mỗi bên chứng minh đã làm đúng.
Hậu quả pháp lý cụ thể, từ xử phạt hành chính tới trách nhiệm dân sự hay hình sự, tuỳ mức độ vi phạm và thiệt hại, và được quy định trong các văn bản riêng. Bài này không nêu mức phạt vì chúng có thể đã thay đổi; khi gặp tình huống thật, nhất là khi có thiệt hại về người hoặc tranh chấp giữa các bên, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc mời luật sư trực tiếp xem hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Công trình ngoài danh mục có phải nghiệm thu PCCC với cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH không?
Thủ tục kiểm tra kết quả nghiệm thu về PCCC gắn với công trình thuộc diện thẩm định thiết kế. Công trình ngoài danh mục thường không phải làm thủ tục này, nhưng chủ đầu tư vẫn nên tự nghiệm thu các hạng mục an toàn cháy cùng nhà thầu và lưu biên bản.
Không thuộc diện thẩm duyệt thì có cần thuê đơn vị thiết kế PCCC không?
Công trình vẫn cần giải pháp an toàn cháy trong hồ sơ thiết kế, và hồ sơ thiết kế phải do đơn vị đủ điều kiện lập. Với công trình nhỏ, phần này thường do chính đơn vị thiết kế kiến trúc – kết cấu thể hiện, không nhất thiết là một hợp đồng riêng.
Cơ quan có thể kiểm tra công trình ngoài danh mục không?
Có. Công trình đã đưa vào sử dụng có thể được kiểm tra an toàn PCCC theo quy định về quản lý cơ sở. Khi đó người kiểm tra xem thực trạng công trình và hồ sơ đang có, không phụ thuộc việc trước đây có trình thẩm định hay không.
Tự mua bình chữa cháy ngoài chợ có được không?
Được, nhưng bạn nên mua loại có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp loại đám cháy có thể xảy ra và có tem kiểm định khi thuộc diện phải kiểm định. Giữ lại hoá đơn và giấy tờ đi kèm; đó là một phần hồ sơ chứng minh công trình được trang bị đúng.
Công trình ngoài danh mục cho thuê lại thì ai chịu trách nhiệm?
Chủ đầu tư chịu trách nhiệm về công trình như đã xây và bàn giao. Người thuê chịu trách nhiệm về cách sử dụng, không được làm mất điều kiện an toàn. Hợp đồng thuê nên ghi rõ phần việc mỗi bên và kèm hồ sơ công trình khi bàn giao.
Sau này mở rộng thì có phải thẩm duyệt không?
Có thể. Mở rộng, cơi nới, đổi công năng làm thay đổi chỉ số quy mô hoặc công năng; nếu sau thay đổi công trình rơi vào danh mục thì phần cải tạo phải làm thủ tục. Hãy đối chiếu lại danh mục trước khi khởi công phần mở rộng.