Với dự án lập báo cáo nghiên cứu khả thi, giải pháp PCCC tổng thể (vị trí, khoảng cách, đường cho xe chữa cháy, bậc chịu lửa, phân khoang cháy, phương án thoát nạn, nguồn nước) phải được chốt ngay ở thiết kế cơ sở; thẩm định thiết kế về PCCC của cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH thường làm với hồ sơ thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở, nơi các hệ thống được thể hiện chi tiết. Cách phân bước cụ thể cho từng loại dự án do văn bản hiện hành quy định, bạn cần đối chiếu.
Điều quan trọng với chủ đầu tư không phải là thuộc lòng thủ tục ở bước nào, mà là hiểu quyết định nào thuộc bước nào. Một quyết định sai ở thiết kế cơ sở, như đặt nhà sát ranh giới không chừa đường xe chữa cháy, sẽ không sửa được ở bản vẽ thi công nếu không làm lại cả phương án. Bài này đi qua từng bước theo góc nhìn đó.
Hai bước thiết kế khác nhau ở đâu
Trong dự án đầu tư xây dựng, thiết kế cơ sở là phần thiết kế nằm trong báo cáo nghiên cứu khả thi, thể hiện phương án tổng thể: công trình đặt ở đâu, hình khối ra sao, công năng các tầng, giải pháp kết cấu và kỹ thuật chính. Thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở là thiết kế kỹ thuật và bản vẽ thi công (tuỳ dự án làm hai hay ba bước), đi vào chi tiết đủ để xây.
Với PCCC, sự phân chia này tạo ra hai tầng quyết định. Tầng thứ nhất là những gì gắn với vị trí và hình khối: khoảng cách tới công trình lân cận, đường và bãi cho xe chữa cháy, số lối ra, vị trí buồng thang, cách chia khoang cháy, bậc chịu lửa của nhà. Tầng thứ hai là hệ thống: báo cháy, chữa cháy tự động, cấp nước chữa cháy, hút khói, chiếu sáng sự cố, cấp điện cho thiết bị PCCC.
Tầng thứ nhất gần như không sửa được sau khi đã chốt hình khối. Tầng thứ hai sửa được, dù tốn kém. Vì vậy chủ đầu tư nên dồn sự chú ý vào tầng thứ nhất ngay khi kiến trúc sư đưa phương án đầu tiên.
Công trình nhỏ chỉ lập báo cáo kinh tế – kỹ thuật thường đi thẳng vào bản vẽ thi công. Khi đó cả hai tầng quyết định dồn vào một bộ hồ sơ, và chủ đầu tư càng phải đọc kỹ phần tổng mặt bằng trước khi cho triển khai chi tiết.
Quyết định nào thuộc bước nào
Bảng dưới phân các quyết định PCCC chính theo bước thiết kế, ở mức nguyên lý. Cách gọi tên bước và yêu cầu hồ sơ cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành cho loại dự án của bạn.
| Nhóm quyết định | Nên chốt ở | Vì sao |
|---|---|---|
| Vị trí công trình, khoảng cách phòng cháy với nhà lân cận | Thiết kế cơ sở | Quyết định cách đặt nhà trên khu đất, sửa sau là dời cả công trình |
| Đường, bãi đỗ cho xe chữa cháy, điểm tiếp cận | Thiết kế cơ sở | Gắn với tổng mặt bằng và ảnh hưởng tới chiều cao PCCC |
| Bậc chịu lửa, phân khoang cháy | Thiết kế cơ sở | Quyết định giải pháp kết cấu và vật liệu bao che |
| Số lối thoát, vị trí buồng thang | Thiết kế cơ sở | Gắn với mặt bằng kiến trúc, sửa sau là thay đổi bố cục tầng |
| Nguồn nước chữa cháy, vị trí bể và trạm bơm | Thiết kế cơ sở, chi tiết ở bước sau | Cần chỗ trên khu đất và tải trọng kết cấu |
| Báo cháy, chữa cháy tự động, hút khói | Thiết kế triển khai | Phụ thuộc chi tiết mặt bằng, trần, thiết bị |
| Chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn, cấp điện ưu tiên | Thiết kế triển khai | Phối hợp với hồ sơ điện và nội thất |
Ranh giới giữa hai cột không tuyệt đối. Bể nước chữa cháy là ví dụ điển hình: vị trí và thể tích sơ bộ phải có ở thiết kế cơ sở để chừa chỗ, còn đường ống, máy bơm, tủ điều khiển được thể hiện ở bước sau.
Dấu hiệu thiết kế cơ sở đang bỏ quên PCCC
Khi nhận phương án thiết kế cơ sở, bạn có thể tự soát vài dấu hiệu sau. Gặp dấu hiệu nào, hãy hỏi lại tư vấn trước khi duyệt phương án.
- Tổng mặt bằng không vẽ đường hay bãi cho xe chữa cháy, hoặc chỉ ghi chung chung "tiếp cận từ đường chính".
- Thuyết minh không nêu bậc chịu lửa của nhà và nhóm nguy hiểm cháy theo công năng.
- Nhà rộng nhưng không thấy ranh giới khoang cháy hay vách ngăn cháy nào trên mặt bằng.
- Chỉ có một cầu thang cho công trình nhiều tầng mà không có giải thích vì sao đủ.
- Không có chỗ cho bể nước, trạm bơm, phòng kỹ thuật PCCC trên mặt bằng.
- Phần PCCC trong thuyết minh chỉ là một đoạn "sẽ thiết kế ở bước sau".
Những dấu hiệu này không có nghĩa là thiết kế sai, nhưng cho thấy các quyết định quan trọng đang bị dời lại. Thiết kế phải do đơn vị đủ điều kiện lập; việc của chủ đầu tư là đòi các quyết định đó được thể hiện rõ, đủ để thẩm định và để chính bạn hiểu.
Liên thông với thẩm định thiết kế xây dựng
Dự án thuộc diện thẩm định tại cơ quan chuyên môn về xây dựng thì phần PCCC không đi một mình. Ở bước thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, cơ quan chuyên môn về xây dựng xem cả phương án thiết kế cơ sở, trong đó có giải pháp PCCC tổng thể, và theo quy định có thể lấy ý kiến cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH. Ở bước thiết kế triển khai, hồ sơ thẩm định thiết kế về PCCC và hồ sơ thẩm định thiết kế xây dựng lại gặp nhau.
Cách hai thủ tục phối hợp, bước nào lấy ý kiến, bước nào thẩm định riêng, đã được điều chỉnh nhiều lần trong các năm qua và có thể còn thay đổi cùng Luật Xây dựng sửa đổi. Vì thế, thay vì nhớ một sơ đồ cố định, bạn nên yêu cầu tư vấn lập lịch thủ tục cho chính dự án mình, ghi rõ bước nào nộp ở cơ quan nào, theo văn bản nào.
Điểm cần nhớ: ý kiến về PCCC ở bước thiết kế cơ sở, nếu có, là đầu vào cho thiết kế triển khai. Khi lập thiết kế triển khai mà làm khác những gì đã được góp ý, hồ sơ thẩm định ở bước sau rất dễ bị yêu cầu giải trình.
Trình tự gợi ý cho chủ đầu tư
Trình tự sau giúp bạn giữ nhịp giữa hai bước, áp dụng cho dự án có thiết kế hai hoặc ba bước. Chi tiết thủ tục từng bước đối chiếu văn bản hiện hành.
- Ngay từ khi chọn khu đất, yêu cầu tư vấn đánh giá sơ bộ khả năng tiếp cận của xe chữa cháy và khoảng cách với nhà lân cận.
- Khi duyệt phương án kiến trúc, đòi một trang riêng tóm tắt giải pháp PCCC tổng thể kèm chỉ số quy mô.
- Xác định công trình có thuộc diện thẩm định thiết kế PCCC không, và dự án có thuộc diện thẩm định tại cơ quan chuyên môn về xây dựng không.
- Lập lịch thủ tục ghi rõ thời điểm trình, cơ quan tiếp nhận, hồ sơ cần có ở từng bước.
- Khi chuyển sang thiết kế triển khai, giao cho tư vấn bảng đối chiếu giữa giải pháp đã chốt ở thiết kế cơ sở và chi tiết hệ thống.
- Không cho khởi công phần bị ảnh hưởng khi chưa có kết quả thẩm định theo quy định.
Trình tự này đặt phần lớn công sức vào đầu dự án. Đó là chỗ thay đổi rẻ nhất: sửa một nét trên phương án kiến trúc rẻ hơn rất nhiều so với sửa một bức tường đã xây.
Lỗi phối hợp hay gặp giữa hai bước
Đổi tư vấn giữa chừng mà không bàn giao giải pháp. Đơn vị lập thiết kế triển khai không biết các giả định PCCC của đơn vị lập thiết kế cơ sở, ví dụ khoang cháy được chia theo trục nào, nên vẽ lại theo cách của mình. Hồ sơ hai bước vênh nhau và bị hỏi.
Nội thất, cơ điện làm song song mà không ai giữ bản tổng. Nhà thầu nội thất đóng trần, vách theo ý chủ đầu tư; nhà thầu cơ điện đi ống theo bản vẽ cũ. Đầu phun, đầu báo, cửa ngăn cháy bị lệch vị trí so với hồ sơ thẩm định.
Chủ đầu tư đổi công năng một phần nhưng chỉ báo kiến trúc sư. Một phòng họp thành phòng karaoke nội bộ, một kho thành phòng ngủ cho bảo vệ: kiến trúc sư sửa mặt bằng nhưng bộ môn PCCC không biết, nên hệ thống không theo kịp.
Thuyết minh chép từ dự án khác. Đoạn mô tả giải pháp PCCC nói về bậc chịu lửa, vật liệu, hệ thống không khớp với công trình đang thiết kế. Người thẩm định đọc ra ngay, và chủ đầu tư mất một vòng bổ sung.
Ví dụ giả định: kho lạnh ở Hải Phòng
Ví dụ giả định: một doanh nghiệp xây kho lạnh trên khu đất hẹp và sâu ở Hải Phòng. Ở phương án đầu, kiến trúc sư đặt kho sát hai bên ranh đất để tối đa diện tích, đường nội bộ chỉ có ở mặt trước. Chủ đầu tư hài lòng vì diện tích lớn và duyệt nhanh để kịp tiến độ.
Đến khi lập thiết kế triển khai, nhóm thiết kế hệ thống nhận ra xe chữa cháy chỉ tiếp cận được một mặt của khối kho dài, khoảng cách tới xưởng bên cạnh không đủ để coi là hai công trình độc lập về cháy, và kho lớn cần được chia khoang. Mọi giải pháp đều đòi thay đổi tổng mặt bằng: lùi kho, mở đường bên hông, thêm tường ngăn cháy. Dự án phải quay lại sửa phương án, mất thêm nhiều tuần.
Nếu ngay từ thiết kế cơ sở chủ đầu tư hỏi ba câu "xe chữa cháy vào từ mấy phía", "khoảng cách với nhà bên cạnh tính thế nào", "kho chia khoang ở đâu", vấn đề đã lộ ra khi còn là nét vẽ. Diện tích kho có thể nhỏ đi một chút, nhưng dự án đi thẳng.
Câu hỏi thường gặp
Thẩm định thiết kế PCCC có làm ở bước thiết kế cơ sở không?
Cách phân bước được quy định trong văn bản hiện hành và có thể khác theo loại dự án. Lâu nay, ở bước thiết kế cơ sở phần PCCC thường được xem xét trong khuôn khổ thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, còn thẩm định thiết kế về PCCC làm với thiết kế triển khai. Bạn nên đối chiếu nghị định đang có hiệu lực.
Công trình chỉ có bản vẽ thi công thì thẩm định PCCC thế nào?
Công trình nhỏ lập báo cáo kinh tế – kỹ thuật thường chỉ có một bước thiết kế. Nếu thuộc danh mục, hồ sơ thẩm định PCCC lập trên bản vẽ thi công đó, nên mọi giải pháp tổng thể và hệ thống đều phải có trong cùng một bộ hồ sơ.
Đã được góp ý PCCC ở thiết kế cơ sở, có cần thẩm định lại ở bước sau không?
Ý kiến ở bước thiết kế cơ sở không thay cho thẩm định ở bước thiết kế triển khai nếu văn bản yêu cầu cả hai. Ý kiến trước là đầu vào để lập hồ sơ bước sau; làm khác ý kiến đó mà không giải trình là lý do phổ biến khiến hồ sơ bị yêu cầu bổ sung.
Có nên duyệt nhanh thiết kế cơ sở để kịp tiến độ rồi sửa PCCC sau không?
Đây là lựa chọn rủi ro. Những quyết định về vị trí, khoảng cách, đường xe chữa cháy, khoang cháy gắn với tổng mặt bằng và kết cấu; sửa ở bước sau thường đồng nghĩa với làm lại phương án. Dành thêm thời gian ở thiết kế cơ sở thường tiết kiệm thời gian tổng thể.
Ai lập phần PCCC trong thiết kế cơ sở?
Đơn vị tư vấn thiết kế đủ điều kiện năng lực lập thiết kế cơ sở chịu trách nhiệm cả phần giải pháp PCCC tổng thể. Nếu đơn vị chính không có bộ môn PCCC, họ có thể thuê đơn vị phụ, nhưng chủ đầu tư nên ghi rõ phạm vi này trong hợp đồng.
Thay đổi nhà cung cấp hệ thống PCCC có phải sửa thiết kế cơ sở không?
Thường không, vì chủng loại thiết bị thuộc thiết kế triển khai. Tuy nhiên, nếu thay đổi làm đổi giải pháp, ví dụ chuyển loại hệ thống chữa cháy cần bể nước khác hẳn, có thể kéo theo điều chỉnh ở những phần đã chốt trước đó.