Việc một công trình là tạm, lắp ghép hay khung thép tiền chế không tự đưa nó ra khỏi diện thẩm định thiết kế PCCC; điều quyết định vẫn là công năng và quy mô theo danh mục hiện hành, cộng với cách văn bản xử lý riêng công trình tạm. Một nhà kho khung thép tiền chế rộng hàng nghìn mét vuông có thể thuộc diện như mọi nhà kho khác; một lán trại công trường vài phòng thường được xử lý theo hướng khác.
Loại công trình dựng nhanh có rủi ro cháy riêng: vật liệu nhẹ, nhiều tấm panel có lõi dễ cháy, kết cấu thép mất khả năng chịu lực nhanh khi nóng, và thường bị coi nhẹ vì "chỉ là tạm". Bài này giúp bạn xác định thủ tục và nhìn ra những điểm cần quyết từ khi chọn giải pháp xây dựng.
"Tạm" theo nghĩa nào
Trong đời thường, "tạm" có thể là nhà dựng nhanh, nhà không móng sâu, nhà sẽ dỡ sau vài năm, hoặc nhà chưa có giấy phép. Trong văn bản pháp luật về xây dựng, công trình xây dựng tạm có định nghĩa và điều kiện riêng, thường gắn với mục đích phục vụ thi công công trình chính hoặc gắn với thời hạn được phép tồn tại. Hai cách hiểu này rất khác nhau.
Về PCCC, một nhà xưởng khung thép dựng trong sáu tuần để sản xuất lâu dài không phải công trình tạm, dù cách thi công nhanh và có thể tháo dỡ. Nó được xét như nhà xưởng bình thường. Ngược lại, văn phòng ban chỉ huy, kho vật tư, nhà ở công nhân trên công trường là công trình tạm phục vụ thi công, có cách xử lý riêng theo quy định hiện hành.
Sự lẫn lộn này có hậu quả thực tế. Chủ đầu tư nghĩ công trình là tạm nên không đối chiếu danh mục, không thuê thiết kế phần an toàn cháy, mua vật liệu rẻ nhất. Khi bị hỏi, câu trả lời "chỉ là nhà tạm" không có giá trị nếu công trình đang được dùng như một nhà xưởng hay cửa hàng thật.
Việc giấy phép xây dựng ghi "có thời hạn" cũng không làm công trình thành "tạm" về PCCC. Một nhà hàng xây trên đất quy hoạch, được cấp phép có thời hạn, vẫn đón khách như mọi nhà hàng khác và phải được xét theo công năng nhà hàng.
Phân loại để biết mình đang xét gì
Bảng sau xếp các loại công trình dựng nhanh hay gặp theo cách bạn nên tiếp cận khi đối chiếu danh mục. Mỗi trường hợp cụ thể vẫn phải đối chiếu văn bản hiện hành.
| Loại công trình | Xét theo | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhà xưởng, nhà kho khung thép tiền chế dùng lâu dài | Công năng và quy mô như mọi nhà xưởng, kho | Không được coi là tạm vì cách thi công nhanh |
| Nhà container, nhà lắp ghép làm văn phòng, cửa hàng lâu dài | Công năng và quy mô sử dụng thật | Nhiều khối ghép lại xét như một công trình |
| Lán trại, văn phòng, kho trên công trường | Quy định về công trình tạm phục vụ thi công | Vẫn phải có giải pháp an toàn cháy trong biện pháp thi công |
| Nhà bạt, khung sự kiện, hội chợ ngắn ngày | Quy định riêng về sự kiện, nơi đông người | Thường gắn với phương án đảm bảo an toàn của sự kiện |
| Nhà tạm trên đất chờ quy hoạch, kinh doanh nhiều năm | Công năng thật và quy mô | Thời hạn giấy phép không đổi bài toán an toàn |
Hàng thứ ba và thứ tư là những trường hợp quy định có cách xử lý riêng, và cách xử lý đó có thể đã thay đổi theo luật mới. Các hàng còn lại, cách nhanh nhất để không sai là quên chữ "tạm" đi và đối chiếu như một công trình bình thường.
Rủi ro cháy riêng của nhà dựng nhanh
Tấm panel có lõi dễ cháy. Panel cách nhiệt lõi xốp được dùng nhiều cho vách, mái kho lạnh, nhà xưởng. Khi cháy, lõi xốp cháy âm ỉ bên trong lớp tôn, lan dọc tấm mà bên ngoài khó thấy, và sinh khói dày. Có loại panel lõi khó cháy hơn; chọn loại nào là quyết định thiết kế phải được ghi rõ.
Kết cấu thép không bọc. Thép không cháy nhưng mất khả năng chịu lực khi nhiệt độ lên cao. Nhà khung thép không có lớp bảo vệ chịu lửa có thể sụp nhanh hơn nhà bê tông. Yêu cầu bậc chịu lửa của công trình quyết định khung có phải bọc, sơn chống cháy hay không.
Khối ghép không có ngăn cháy. Nhiều container ghép thành văn phòng hai tầng thông nhau bằng vách mỏng, cầu thang sắt ngoài trời. Cháy ở một khối lan nhanh sang khối khác.
Điện đi tạm. Công trình dựng nhanh thường đi dây nổi, đặt tủ điện tạm và kéo dài thời gian "tạm" đó thành nhiều năm.
Coi nhẹ vì nghĩ sẽ dỡ. Kế hoạch dỡ sau hai năm thường kéo thành năm, bảy năm, trong khi công trình chưa từng được thiết kế cho mức an toàn của một công trình lâu dài.
Quy trình gợi ý khi chọn giải pháp dựng nhanh
Nếu bạn chọn khung thép tiền chế, panel hay container vì nhanh và rẻ, trình tự dưới đây giúp không bỏ sót phần PCCC.
- Xác định công năng và thời gian sử dụng thật, không dùng chữ "tạm" nếu thực chất là lâu dài.
- Đối chiếu danh mục thẩm định theo công năng và quy mô như một công trình bình thường.
- Yêu cầu đơn vị thiết kế đủ điều kiện xác định bậc chịu lửa cần đạt và giải pháp cho khung thép, vách, mái tương ứng.
- Ghi rõ chủng loại panel, vật liệu cách nhiệt trong hồ sơ thiết kế và hợp đồng mua, kèm giấy tờ chứng minh tính năng chịu lửa, cấp nguy hiểm cháy khi có yêu cầu.
- Với lán trại công trường, đưa giải pháp an toàn cháy vào biện pháp thi công: khoảng cách giữa các lán, bình chữa cháy, khu hàn cắt riêng.
- Lưu hồ sơ để khi chuyển công năng hoặc kéo dài thời gian sử dụng, bạn biết công trình đang ở mức an toàn nào.
Bước thứ tư hay bị bỏ qua nhất. Hai tấm panel nhìn bên ngoài giống hệt nhau có thể có lõi khác nhau. Nhà cung cấp đổi loại lõi để giảm giá mà không ai kiểm là chuyện xảy ra.
Ví dụ giả định: kho khung thép ở Quảng Ninh
Ví dụ giả định: một doanh nghiệp logistics cần kho gấp ở Quảng Ninh và chọn kho khung thép tiền chế, vách và mái panel, dự kiến dựng trong hai tháng. Chủ đầu tư gọi đó là "kho tạm" vì định dùng ba năm rồi chuyển về kho lớn ở khu công nghiệp.
Khi đối chiếu, tư vấn chỉ ra rằng kho dùng ba năm để chứa hàng là kho bình thường về PCCC, và diện tích, khối tích của kho cần đặt cạnh dòng kho hàng trong danh mục hiện hành. Hàng chứa trong kho, gồm hàng tiêu dùng đóng thùng carton, quyết định hạng nguy hiểm cháy. Giải pháp vách, mái, khung phải đáp ứng yêu cầu tương ứng, nên panel lõi xốp rẻ nhất có thể không dùng được.
Doanh nghiệp cân nhắc lại: làm đúng thủ tục và chọn vật liệu phù hợp làm tăng chi phí và thời gian ban đầu, nhưng kho dùng được lâu hơn kế hoạch nếu cần, và không có rủi ro bị yêu cầu dừng sử dụng giữa chừng. Ví dụ cho thấy chữ "tạm" trong đầu chủ đầu tư không thay đổi cách văn bản nhìn công trình. Nó cũng cho thấy lợi ích phụ của việc làm đúng: kho đạt yêu cầu dễ cho thuê lại khi doanh nghiệp chuyển đi.
Nhà bạt, khung sự kiện và hội chợ ngắn ngày
Nhà bạt tiệc cưới, khung sân khấu, gian hàng hội chợ dựng trong vài ngày là một nhóm riêng. Chúng thường không đi qua thủ tục thẩm định thiết kế như công trình xây dựng, nhưng lại tập trung rất đông người trong không gian làm bằng vật liệu nhẹ, nhiều vải, bạt, gỗ ép, đèn trang trí và dây điện kéo tạm.
Với loại này, an toàn cháy thường được kiểm soát qua phương án tổ chức sự kiện: bố trí lối ra đủ và không bị chắn, vật liệu trang trí khó cháy, khu bếp và máy phát điện tách xa khu khách, phương tiện chữa cháy tại chỗ, người trực. Yêu cầu và đầu mối tiếp nhận cụ thể phụ thuộc quy mô sự kiện và quy định hiện hành về nơi đông người; ban tổ chức nên hỏi cơ quan có thẩm quyền sớm.
Điểm cần nhớ là đơn vị cho thuê nhà bạt, khung sân khấu chỉ cung cấp kết cấu. Việc bố trí bên trong, vốn quyết định phần lớn rủi ro cháy, là trách nhiệm của bên tổ chức.
Khi công trình tạm kéo dài hoặc đổi công năng
Lán trại công trường xong việc nhưng không dỡ, được chủ đầu tư giữ lại làm kho hay nhà ở cho bảo vệ; nhà container làm văn phòng bán hàng dự án được giữ lại làm quán cà phê. Đây là những chuyển đổi rất hay gặp và thường không ai làm thủ tục.
Khi công năng và thời gian sử dụng thay đổi, công trình phải được xét lại như một công trình có công năng mới. Nếu sau thay đổi nó rơi vào danh mục, phần chuyển đổi phải làm thủ tục; nếu không, nó vẫn phải đáp ứng yêu cầu an toàn của công năng mới. Hồ sơ ban đầu của công trình tạm thường rất mỏng, nên lúc này bạn có thể phải lập hồ sơ hiện trạng từ đầu.
Cách phòng ngừa đơn giản là đặt một mốc xem xét lại ngay khi dựng công trình tạm: ghi ngày dự kiến dỡ, và khi tới ngày đó mà chưa dỡ, coi như phải quyết định lại. Hoặc dỡ đúng hạn, hoặc lập hồ sơ cho công năng mới. Để công trình trôi ở trạng thái "tạm" vô thời hạn là cách nhanh nhất để một nhà dựng cho vài tháng trở thành nơi có người làm việc hằng ngày mà không ai từng tính tới an toàn của họ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà kho khung thép tiền chế có được coi là công trình tạm không?
Thường là không, nếu nó được dùng lâu dài để chứa hàng. Cách thi công nhanh và khả năng tháo dỡ không làm đổi công năng. Kho được đối chiếu với danh mục thẩm định như mọi kho hàng khác, theo diện tích, khối tích và hạng nguy hiểm cháy.
Lán trại công nhân trên công trường có phải thẩm định thiết kế PCCC không?
Lán trại phục vụ thi công thường được xử lý theo quy định về công trình tạm, và an toàn cháy được thể hiện trong biện pháp thi công. Cách xử lý cụ thể nên đối chiếu văn bản hiện hành, nhất là khi lán trại lớn, nhiều tầng hoặc có nhiều người ngủ lại.
Làm sao biết panel cách nhiệt có lõi khó cháy hay không?
Bạn yêu cầu nhà cung cấp đưa tài liệu kỹ thuật và kết quả thử nghiệm về tính năng chịu lửa hoặc cấp nguy hiểm cháy của sản phẩm, rồi để đơn vị thiết kế đối chiếu với yêu cầu của công trình. Ghi rõ chủng loại trong hợp đồng mua để tránh bị đổi hàng.
Nhà container ghép làm quán cà phê có phải làm thủ tục PCCC không?
Tuỳ quy mô, số tầng, sức chứa và công năng, đối chiếu với danh mục hiện hành. Dù không thuộc diện thẩm định, quán vẫn phải có lối thoát, vật liệu và phương tiện chữa cháy phù hợp; khối container ghép nhiều tầng cần được thiết kế như một công trình.
Giấy phép xây dựng có thời hạn thì yêu cầu PCCC có nhẹ hơn không?
Không. Thời hạn giấy phép liên quan tới quy hoạch và quản lý đất, không làm giảm rủi ro cháy. Công trình được xét theo công năng và quy mô sử dụng thật trong thời gian nó tồn tại.
Khung thép có bắt buộc sơn chống cháy không?
Phụ thuộc bậc chịu lửa mà công trình phải đạt theo quy chuẩn và giải pháp thiết kế chọn. Sơn chống cháy là một cách bảo vệ, ngoài ra còn bọc bảng, phun vật liệu. Đơn vị thiết kế xác định có cần hay không và cần đạt mức nào.