Khi đối chiếu danh mục thẩm duyệt PCCC, bạn không chỉ xét công năng chính mà phải xét cả các hạng mục phụ: tầng hầm, kho chứa hàng dễ cháy, khu chứa hoặc hệ thống cấp khí đốt, máy phát điện kèm bồn dầu, bếp công nghiệp, khu để và sạc xe điện. Có hạng mục được danh mục gọi tên riêng; có hạng mục làm thay đổi nhóm nguy hiểm cháy hoặc hạng nguy hiểm cháy nổ của cả công trình. Một toà văn phòng nhỏ, một khách sạn mini có thể vì một hạng mục mà rơi vào diện.
Bài này liệt kê những hạng mục hay gây bất ngờ, giải thích vì sao chúng ảnh hưởng tới cả công trình, và hai hướng xử lý chính: tách hạng mục bằng giải pháp ngăn cháy, hoặc chấp nhận thủ tục cho cả công trình. Ngưỡng cụ thể nằm trong danh mục và quy chuẩn hiện hành, bạn cần đối chiếu.
Vì sao hạng mục phụ ảnh hưởng tới cả công trình
Đám cháy không biết ranh giới công năng. Một kho hàng ở tầng trệt toà văn phòng, nếu cháy, sinh khói lan theo cầu thang và giếng kỹ thuật lên các tầng trên. Một bồn chứa khí đốt cho bếp nhà hàng tầng hai, nếu rò rỉ và bắt lửa, đe doạ cả toà nhà chứ không chỉ khu bếp. Vì vậy, khi đánh giá rủi ro, quy chuẩn và danh mục nhìn vào phần nguy hiểm nhất của công trình, không phải phần chiếm nhiều diện tích nhất.
Có ba cách một hạng mục phụ làm thay đổi kết quả đối chiếu. Thứ nhất, danh mục có thể gọi tên trực tiếp loại hạng mục đó, như tầng hầm hay kho chứa hàng nguy hiểm cháy nổ, với ngưỡng riêng. Thứ hai, hạng mục làm thay đổi cách xếp nhóm nguy hiểm cháy hoặc hạng nguy hiểm cháy nổ của nhà, kéo theo yêu cầu cao hơn. Thứ ba, hạng mục làm tăng chỉ số quy mô như khối tích, số tầng.
Hiểu ba cơ chế này giúp bạn đặt câu hỏi đúng với đơn vị thiết kế: hạng mục này ảnh hưởng tới kết quả theo cơ chế nào, và có giải pháp nào để giới hạn ảnh hưởng của nó.
Các hạng mục hay gây bất ngờ
Bảng sau tóm tắt các hạng mục phụ thường làm đổi bài toán thẩm duyệt, ở mức nguyên lý. Thiết kế cụ thể do đơn vị đủ điều kiện lập.
| Hạng mục | Vì sao đáng chú ý | Câu hỏi nên đặt cho tư vấn |
|---|---|---|
| Tầng hầm để xe hoặc làm kho | Khói khó thoát, xe chữa cháy không vào được, nhiều xe là tải cháy lớn | Danh mục xét tầng hầm thế nào, cần hút khói, chữa cháy tự động không |
| Kho hàng dễ cháy trong toà nhà | Tải cháy cao, có thể đổi hạng nguy hiểm cháy nổ | Kho có cần là khoang cháy riêng không |
| Khu chứa, hệ thống cấp khí đốt trung tâm | Nguy cơ cháy nổ, yêu cầu riêng về vị trí và thông gió | Đặt ở đâu, có phải thiết kế, thẩm định riêng phần này không |
| Máy phát điện dự phòng và bồn dầu | Nhiên liệu lỏng dễ cháy, phòng máy nóng | Phòng máy, bồn dầu cần ngăn cháy và đặt ở đâu |
| Bếp công nghiệp trong toà nhà nhiều tầng | Dầu mỡ, ống hút khói bếp đi qua nhiều tầng | Ống hút khói bếp đi thế nào, có cần chữa cháy cho chụp hút không |
| Khu để và sạc xe điện | Đám cháy pin khó dập, toả nhiệt và khí độc | Quy định hiện hành yêu cầu gì về vị trí, ngăn cháy, thông gió cho khu sạc |
| Trạm biến áp đặt trong nhà | Dầu máy biến áp, thiết bị điện cao áp | Loại máy, vị trí phòng, ngăn cháy |
Khu sạc xe điện là hạng mục mà quy định và thực hành thiết kế còn đang được cập nhật. Với dự án mới, hãy hỏi tư vấn về văn bản đang áp dụng tại thời điểm thiết kế và theo dõi thay đổi trong quá trình triển khai.
Hai hướng xử lý: tách ra hay chấp nhận
Tách hạng mục bằng ngăn cháy. Đặt hạng mục nguy hiểm trong một khoang hoặc phòng có tường, sàn, cửa ngăn cháy phù hợp, có lối ra riêng, để cháy trong đó không lan ra phần còn lại. Cách này không luôn đưa công trình ra khỏi danh mục, nhưng thường giảm yêu cầu cho phần còn lại và là giải pháp an toàn tốt.
Đưa hạng mục ra ngoài nhà chính. Kho gas, bồn dầu, máy phát, trạm biến áp đặt ở công trình phụ tách rời, có khoảng cách phù hợp. Cách này cần diện tích đất nhưng đơn giản hoá bài toán của nhà chính.
Chấp nhận thủ tục cho cả công trình. Khi hạng mục là phần không thể bỏ của công năng (khách sạn cần bếp, toà văn phòng cần hầm để xe), làm thủ tục thẩm duyệt cho cả công trình ngay từ đầu thường gọn hơn tìm cách né.
Bỏ hoặc thu nhỏ hạng mục. Đôi khi hạng mục không thật cần: kho dự trữ có thể thuê ngoài, bồn khí đốt lớn có thể thay bằng giải pháp cấp nhiệt khác. Đây là quyết định kinh doanh, nên đặt cạnh chi phí của phương án tách hoặc phương án làm thủ tục.
Soát hạng mục phụ ngay từ phương án
Trình tự sau nên làm khi kiến trúc sư đưa phương án công năng đầu tiên, trước khi chốt mặt bằng.
- Liệt kê mọi hạng mục phụ dự kiến, kể cả những thứ "để sau mới tính" như máy phát, kho, sạc xe.
- Với mỗi hạng mục, hỏi tư vấn nó ảnh hưởng tới kết quả đối chiếu danh mục theo cơ chế nào.
- Đánh dấu hạng mục nào có thể tách, đưa ra ngoài, thu nhỏ, và hạng mục nào là bắt buộc.
- Chọn hướng xử lý cho từng hạng mục, ghi lý do và ảnh hưởng tới diện tích, chi phí.
- Cập nhật bảng chỉ số quy mô và kết luận về diện thẩm duyệt sau khi chọn.
- Thông báo cho các bên (thiết kế cơ điện, nội thất, người thuê sau này) về giới hạn sử dụng của các khu đã được tách.
Bước sáu hay bị quên. Một phòng được thiết kế làm kho văn phòng phẩm nhỏ, người thuê sau biến thành kho hàng lớn, là quay về đúng bài toán mà bạn đã cố tránh.
Những hạng mục ít ai nghĩ tới
Ngoài các hạng mục trong bảng, có những phần nhỏ hơn nhưng vẫn có thể làm đổi kết quả đối chiếu hoặc yêu cầu thiết kế. Chúng thường bị bỏ quên vì không nằm trong ý tưởng ban đầu của chủ đầu tư.
- Phòng lưu trữ hồ sơ, kho văn phòng phẩm lớn trong toà văn phòng: tải cháy giấy tập trung một chỗ.
- Khu ở cho nhân viên, bảo vệ trong nhà xưởng hoặc kho: thêm người ngủ lại trong công trình sản xuất.
- Phòng karaoke nội bộ, phòng chiếu phim, phòng giải trí trong khách sạn hoặc toà nhà: vật liệu cách âm, phòng kín.
- Khu vui chơi trẻ em trong trung tâm thương mại, nhà hàng: người cần hỗ trợ khi thoát nạn.
- Xưởng sơn, phòng pha hoá chất nhỏ trong xưởng cơ khí, đồ gỗ: hơi dung môi dễ cháy.
- Mái pin mặt trời trên nhà xưởng, kho: thiết bị điện trên mái, ảnh hưởng tới tiếp cận chữa cháy từ mái.
Danh sách không nhằm làm bạn lo, mà để mọi hạng mục được gọi tên trong phương án. Hạng mục được gọi tên thì đơn vị thiết kế mới đối chiếu được; hạng mục bị giấu hoặc quên thì sẽ lộ ra ở bước nghiệm thu hoặc khi có kiểm tra.
Ví dụ giả định: toà văn phòng sáu tầng ở Hà Nội
Ví dụ giả định: một chủ đầu tư xây toà văn phòng sáu tầng ở Hà Nội để cho thuê. Phương án đầu không có tầng hầm, xe để ngoài sân. Trong quá trình thiết kế, chủ đầu tư quyết định đào một tầng hầm để xe ô tô và xe máy cho khách thuê, trong đó dành một góc làm khu sạc xe điện, và đặt máy phát điện dự phòng cùng bồn dầu trong hầm cho gọn.
Ba thay đổi này cùng lúc làm bài toán khác hẳn. Tầng hầm có thể được danh mục xét riêng; khu để xe dưới hầm cần giải pháp hút khói và chữa cháy; khu sạc xe điện cần đối chiếu yêu cầu hiện hành; máy phát với bồn dầu đặt trong hầm là nguồn nguy hiểm nằm ngay dưới toà nhà. Tư vấn đề xuất đưa máy phát và bồn dầu ra công trình phụ ở góc sân, giữ khu sạc gần lối lên dốc và tách bằng tường ngăn cháy.
Chủ đầu tư chấp nhận làm thủ tục thẩm duyệt cho cả công trình vì tầng hầm là thứ khách thuê cần. Quyết định được đưa ra khi mặt bằng còn sửa được, thay vì khi đã đào hầm.
Hạng mục thêm vào sau khi công trình đã dùng
Nhiều hạng mục phụ không xuất hiện trong thiết kế ban đầu mà được thêm khi công trình đã đưa vào sử dụng: người thuê lắp bếp gas cho căng tin, ban quản lý biến góc hầm thành kho, chủ nhà lắp thêm ổ sạc xe điện trong hầm theo nhu cầu cư dân. Mỗi việc tưởng nhỏ đều có thể là thay đổi công năng một phần, làm đổi điều kiện an toàn mà công trình đã được thẩm duyệt và nghiệm thu.
Nguyên tắc chung: trước khi thêm hạng mục có nguy hiểm cháy nổ vào công trình đã nghiệm thu, đối chiếu lại với hồ sơ thiết kế và quy định hiện hành, hỏi đơn vị thiết kế xem có phải làm thủ tục cho phần thay đổi hay không. Việc này thuộc mảng cải tạo; điểm cần nhớ ở đây là danh sách hạng mục trong bảng trên vẫn áp dụng, dù thêm lúc xây hay thêm lúc đã dùng.
Với chủ đầu tư cho thuê, cách phòng ngừa hiệu quả nhất là đưa danh sách hạng mục cấm tự ý thêm vào hợp đồng thuê và nội quy toà nhà ngay từ đầu, kèm quy trình xin ý kiến khi người thuê có nhu cầu thật. Người thuê biết trước giới hạn thì ít khi tự làm.
Câu hỏi thường gặp
Toà nhà nhỏ có tầng hầm thì có chắc phải thẩm duyệt PCCC không?
Không chắc, nhưng tầng hầm là hạng mục mà danh mục và quy chuẩn thường xét riêng. Bạn cần đối chiếu số tầng hầm, diện tích, công năng của hầm với danh mục hiện hành. Nhiều công trình nhỏ vào diện chính vì tầng hầm.
Đặt bồn gas cho bếp nhà hàng trong toà nhà có cần thiết kế riêng không?
Hệ thống cấp khí đốt có yêu cầu riêng về vị trí đặt bồn hoặc chai, đường ống, thông gió và an toàn, và phải được thiết kế bởi đơn vị đủ điều kiện. Ảnh hưởng của nó tới diện thẩm duyệt của cả công trình cần được đối chiếu cùng lúc với phần còn lại.
Khu sạc xe điện trong hầm có bị cấm không?
Quy định về khu để và sạc xe điện trong công trình đang được cập nhật, nên câu trả lời phụ thuộc văn bản hiện hành tại thời điểm thiết kế. Bạn nên hỏi tư vấn về vị trí, ngăn cháy, thông gió, phương tiện chữa cháy cho khu sạc trước khi chốt phương án.
Tách kho bằng tường ngăn cháy có giúp công trình ra khỏi danh mục không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Tường ngăn cháy làm giảm rủi ro và có thể giảm yêu cầu cho phần còn lại, nhưng việc công trình có thuộc danh mục hay không vẫn do công năng và chỉ số quy mô quyết định. Đơn vị thiết kế sẽ đối chiếu cụ thể.
Máy phát điện dự phòng nên đặt trong nhà hay ngoài nhà?
Đặt ngoài nhà trong công trình phụ tách rời thường đơn giản hoá bài toán PCCC cho nhà chính, nhưng cần diện tích và khoảng cách phù hợp. Đặt trong nhà thì phòng máy và bồn dầu phải có giải pháp ngăn cháy, thông gió theo quy chuẩn.
Người thuê tự lắp bếp gas, kho hàng thì ai chịu trách nhiệm?
Người thuê chịu trách nhiệm về việc mình làm thay đổi điều kiện an toàn; chủ nhà chịu trách nhiệm quản lý công trình và cho phép hay không. Hợp đồng thuê nên cấm tự ý thêm hạng mục nguy hiểm cháy nổ khi chưa có ý kiến bằng văn bản của chủ nhà.