Sau khi báo cáo nghiên cứu khả thi được phê duyệt, dự án còn phải qua bước thẩm định thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở, tức thiết kế kỹ thuật hoặc thiết kế bản vẽ thi công. Bước này do cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định với một số loại công trình theo nguồn vốn và mức độ ảnh hưởng đến an toàn cộng đồng; phần còn lại do chủ đầu tư tự tổ chức thẩm định và phê duyệt.
Nhiều chủ đầu tư nghĩ rằng phê duyệt dự án là xong phần giấy tờ, rồi giao luôn bản vẽ cho nhà thầu. Thực tế đây là chỗ hay hở nhất: thiết kế chi tiết có thể đi lệch thiết kế cơ sở mà không ai kiểm, và khi nghiệm thu thì không có văn bản phê duyệt nào để đối chiếu. Bài này đi từ góc chủ đầu tư: bước này xem gì, ai làm, và làm sao để không phải sửa lại khi đã đổ bê tông.
Thiết kế triển khai là gì, đứng ở đâu trong trình tự
Thiết kế xây dựng thường đi theo các bước nối tiếp nhau. Thiết kế cơ sở nằm trong báo cáo nghiên cứu khả thi, khoá lại các quyết định lớn như vị trí, quy mô, giải pháp kết cấu chính, dây chuyền công năng. Sau khi dự án được phê duyệt, tư vấn phát triển tiếp thành thiết kế kỹ thuật (với công trình thiết kế ba bước) rồi thiết kế bản vẽ thi công, hoặc đi thẳng tới bản vẽ thi công (với công trình thiết kế hai bước). Các bước này gọi chung là thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở.
Câu hỏi của thẩm định ở bước này khác với bước dự án. Thẩm định dự án hỏi "có nên làm và làm theo hướng nào". Thẩm định thiết kế triển khai hỏi "chi tiết có đúng với hướng đã duyệt không, có an toàn không, có tuân thủ quy chuẩn không, và dự toán có khớp với bản vẽ không".
Vì vậy văn bản phê duyệt dự án không thay được văn bản phê duyệt thiết kế triển khai. Hai văn bản này cùng nằm trong bộ hồ sơ pháp lý của công trình, và cả hai sẽ được hỏi tới khi nghiệm thu đưa vào sử dụng.
Ai thẩm định thiết kế triển khai
Nguyên tắc phân chia theo các quy định đã áp dụng từ lần sửa Luật Xây dựng năm 2020 như sau. Danh mục công trình cụ thể và thẩm quyền theo phân cấp nằm trong nghị định hướng dẫn hiện hành; bạn đối chiếu trước khi nộp.
| Nguồn vốn | Cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định | Chủ đầu tư tự thẩm định |
|---|---|---|
| Vốn đầu tư công | Công trình từ một cấp nhất định trở lên hoặc có ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng | Các công trình còn lại của dự án |
| Vốn nhà nước ngoài đầu tư công | Tương tự, theo cấp công trình và mức độ ảnh hưởng | Các công trình còn lại |
| Vốn khác | Công trình có ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng ở các cấp do văn bản quy định | Phần lớn công trình còn lại |
| Dự án chỉ lập báo cáo kinh tế – kỹ thuật | Thiết kế đã được xem trong lần thẩm định báo cáo | Không có bước riêng, trừ khi điều chỉnh |
Một dự án có thể có hạng mục trình cơ quan nhà nước và hạng mục chủ đầu tư tự làm. Ví dụ giả định: một khu nhà xưởng có khối nhà ăn tập trung đông người trình cơ quan chuyên môn, còn nhà bảo vệ và nhà để xe do chủ đầu tư tự thẩm định.
Cơ quan chuyên môn xem những nội dung nào
Ở bước thiết kế triển khai, nội dung thẩm định của cơ quan chuyên môn tập trung vào an toàn và sự tuân thủ, không xem thay chủ đầu tư mọi chi tiết. Những điểm thường được xem xét:
- Sự phù hợp của thiết kế triển khai với thiết kế cơ sở đã được thẩm định, phê duyệt.
- Điều kiện năng lực của tổ chức, cá nhân khảo sát, thiết kế, thẩm tra.
- Sự tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và việc áp dụng tiêu chuẩn đã được chấp thuận.
- An toàn chịu lực của công trình và an toàn với công trình lân cận.
- Kết quả thẩm định, văn bản về phòng cháy chữa cháy và các yêu cầu chuyên ngành khác theo quy định.
- Với dự án dùng vốn nhà nước: sự phù hợp của dự toán với khối lượng thiết kế và các căn cứ định mức, đơn giá.
Với dự án vốn khác, cơ quan thường không thẩm định dự toán; việc kiểm soát chi phí là của chủ đầu tư. Nhưng đây vẫn là phần chủ đầu tư nên tự thẩm định, vì đó là cơ sở để chọn nhà thầu và ký hợp đồng.
Khi chủ đầu tư tự thẩm định: làm thế nào cho có giá trị
Tự thẩm định không phải là ký vào bản vẽ tư vấn gửi sang. Chủ đầu tư cần có người đủ chuyên môn xem xét, hoặc thuê tổ chức đủ điều kiện năng lực thẩm tra thiết kế làm cơ sở. Kết quả được thể hiện bằng một văn bản thẩm định, nêu rõ các nội dung đã xem, các tồn tại yêu cầu sửa, và kết luận đủ điều kiện phê duyệt hay chưa.
Văn bản tự thẩm định nên bám đúng các nội dung mà luật yêu cầu với thiết kế triển khai, kể cả khi không trình cơ quan nhà nước: phù hợp với thiết kế cơ sở, an toàn chịu lực, tuân thủ quy chuẩn, phòng chống cháy nổ, bảo vệ môi trường, và hợp lý của dự toán. Khi có sự cố hoặc tranh chấp, đây là tài liệu đầu tiên được mở ra.
Sau khi thẩm định, chủ đầu tư ra quyết định phê duyệt thiết kế. Quyết định này phải được ký trước khi bàn giao bản vẽ cho nhà thầu thi công. Bản vẽ thi công ngoài công trường phải là bản đã được phê duyệt, có xác nhận của chủ đầu tư; đây là chi tiết mà đoàn kiểm tra nghiệm thu rất hay hỏi.
Chỗ thiết kế triển khai hay đi lệch thiết kế cơ sở
Đổi giải pháp kết cấu. Ví dụ giả định: thiết kế cơ sở chọn khung bê tông, bản vẽ thi công đổi sang khung thép để nhanh tiến độ. Thay đổi này có thể hợp lý về kỹ thuật nhưng chạm vào nội dung đã duyệt, cần được xem là điều chỉnh.
Thêm tầng, thêm diện tích sàn. Dù nhỏ, tăng quy mô so với dự án đã phê duyệt có thể đụng tới quy hoạch, giấy phép xây dựng và thẩm định PCCC.
Đổi công năng một phần. Biến một khu kho thành khu văn phòng hay ngược lại làm thay đổi tải trọng, yêu cầu thoát nạn, hạng nguy hiểm cháy.
Đổi vật liệu bao che. Vật liệu mặt dựng, vách ngăn, trần ảnh hưởng tới yêu cầu về an toàn cháy, nên phải đối chiếu lại với văn bản thẩm định PCCC.
Đổi thiết bị lớn. Thay dây chuyền công nghệ, thêm thiết bị nặng làm đổi tải trọng sàn và yêu cầu điện, cấp nước.
Trình tự gọn cho chủ đầu tư
Để bước thiết kế triển khai không làm chậm khởi công, bạn có thể tổ chức công việc như sau:
- Ngay khi dự án được phê duyệt, yêu cầu tư vấn lập danh sách các nội dung thiết kế triển khai có khác với thiết kế cơ sở, kèm lý do.
- Cùng tư vấn xác định hạng mục nào phải trình cơ quan chuyên môn, hạng mục nào tự thẩm định.
- Thuê thẩm tra độc lập với các hạng mục trình cơ quan nhà nước, nếu văn bản hiện hành hoặc cơ quan yêu cầu.
- Nộp hồ sơ thẩm định; song song chuẩn bị hồ sơ xin giấy phép xây dựng nếu công trình không được miễn.
- Nhận văn bản thông báo kết quả thẩm định, sửa hồ sơ theo yêu cầu.
- Tổ chức tự thẩm định các hạng mục còn lại và ra quyết định phê duyệt thiết kế cho toàn bộ công trình.
- Đóng dấu xác nhận bản vẽ đã phê duyệt trước khi giao cho nhà thầu; lưu một bộ gốc tại văn phòng chủ đầu tư.
Chạy song song các thủ tục giúp tiết kiệm thời gian, nhưng không được bắt đầu thi công phần chưa có thiết kế được phê duyệt.
Khi nào cần hỏi người làm nghề
Bạn nên có tư vấn quản lý dự án hoặc kỹ sư có kinh nghiệm thẩm tra đi cùng khi thiết kế triển khai có nhiều thay đổi so với thiết kế cơ sở, khi công trình có kết cấu đặc biệt (nhịp lớn, tầng hầm sâu, nền đất yếu), hoặc khi có nhiều nhà thầu thiết kế chia nhau các hạng mục. Lúc đó rủi ro lớn nhất là các phần thiết kế không khớp nhau, và không ai chịu trách nhiệm phối hợp.
Nếu tranh chấp đã xảy ra với tư vấn thiết kế, ví dụ thiết kế sai buộc phải sửa phần đã thi công, bạn cần xem lại hợp đồng tư vấn, văn bản thẩm định và quyết định phê duyệt để biết trách nhiệm thuộc về ai. Đây là việc nên hỏi luật sư về xây dựng; bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để có hướng xử lý ban đầu.
Thiết kế phải do tổ chức đủ điều kiện năng lực lập; chủ đầu tư không nên tự sửa bản vẽ hay để nhà thầu thi công tự điều chỉnh ngoài công trường mà không qua người thiết kế và không phê duyệt lại. Một chi tiết nhỏ được sửa miệng hôm nay có thể là câu hỏi lớn nhất khi đoàn kiểm tra nghiệm thu đến, vì bản vẽ hoàn công không còn khớp với bản vẽ đã duyệt và không ai giải thích được vì sao.
Với dự án kéo dài nhiều năm, nhân sự phía chủ đầu tư thay đổi là chuyện thường. Hãy giữ một sổ theo dõi các lần thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh thiết kế, ghi số văn bản, ngày ký, nội dung chính. Người tiếp quản sẽ biết ngay bản vẽ nào đang có hiệu lực, thay vì phải lục lại cả tủ hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Thiết kế hai bước và ba bước khác nhau ở bước thẩm định thế nào?
Thiết kế ba bước có thiết kế kỹ thuật làm căn cứ chính để thẩm định, sau đó lập bản vẽ thi công. Thiết kế hai bước thẩm định thẳng bản vẽ thi công. Số bước do người quyết định đầu tư quyết định theo tính chất công trình.
Chủ đầu tư tư nhân có phải gửi kết quả tự thẩm định cho cơ quan nhà nước không?
Thường không phải nộp riêng, nhưng phải lưu và xuất trình khi xin giấy phép xây dựng, khi thông báo khởi công, khi cơ quan kiểm tra hoặc khi nghiệm thu. Một số hồ sơ cấp phép yêu cầu kèm bản vẽ đã được phê duyệt.
Bản vẽ thi công thay đổi nhỏ ngoài công trường có phải thẩm định lại không?
Thay đổi chi tiết không ảnh hưởng tới kết cấu chịu lực, công năng, an toàn cháy và quy mô thường do người thiết kế điều chỉnh và chủ đầu tư chấp thuận. Thay đổi chạm tới các yếu tố đó thì phải thẩm định lại phần điều chỉnh.
Có được khởi công phần móng trong khi phần thân chưa thẩm định xong không?
Chỉ khi phần móng đã có thiết kế được thẩm định, phê duyệt và đã đủ các thủ tục khởi công như giấy phép xây dựng. Nhiều trường hợp móng phụ thuộc tải trọng phần thân nên tách ra rất rủi ro.
Đơn vị thiết kế có được tự thẩm định thiết kế của mình không?
Không nên và trong nhiều trường hợp không được phép, vì thẩm định là để có góc nhìn độc lập. Nếu thuê thẩm tra, đơn vị thẩm tra phải độc lập với đơn vị thiết kế theo quy định về điều kiện năng lực.