Ở kho kệ cao, câu hỏi quan trọng nhất của hồ sơ thẩm duyệt PCCC không phải kho rộng bao nhiêu mà hàng được chất cao tới đâu, xếp trên loại kệ nào và gói bằng gì. Khi hàng lên cao, đám cháy phát triển theo chiều đứng rất nhanh, nước phun từ trần khó xuyên qua các tầng kệ để tới gốc lửa. Vì vậy thiết kế chữa cháy cho kho kệ cao gần như luôn là chuyện riêng: chọn loại đầu phun, quyết định có đặt đầu phun trong kệ hay không, tính nguồn nước theo kịch bản xấu nhất.
Bài này dành cho chủ đầu tư kho logistics, trung tâm phân phối, kho thành phẩm của nhà máy đang chuẩn bị hồ sơ thiết kế hoặc định nâng cấp từ kho xếp chồng sang kho kệ. Bài không thay tài liệu thiết kế; các con số về chiều cao, lưu lượng, khoảng cách nằm trong quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành và là việc của tư vấn đủ điều kiện. Mục đích là để bạn biết mình phải quyết điều gì trước khi tư vấn có thể làm việc.
Vì sao kho kệ cao là một bài toán riêng
Ở kho xếp hàng thấp, đầu phun trên trần ở gần đám cháy, nước rơi xuống phủ được mặt hàng, và lửa thường được khống chế khi còn nhỏ. Ở kho kệ cao, khoảng cách từ trần tới gốc lửa lớn hơn nhiều; các khe dọc giữa các pallet hoạt động như ống khói, kéo lửa lên rất nhanh; còn các tầng kệ và hàng hoá lại che nước. Một hệ thống thiết kế cho kho thấp, lắp vào kho kệ cao, có thể kích hoạt đúng nhưng không dập được.
Vì thế các tiêu chuẩn thiết kế chữa cháy tự động đều phân loại kho theo cách chứa (xếp chồng, kệ một hàng, kệ hai hàng, kệ nhiều hàng, kệ di động), chiều cao chất hàng, chiều cao trần và loại hàng hoá kể cả bao bì. Mỗi tổ hợp cho ra yêu cầu khác nhau về loại đầu phun, mật độ phun, diện tích tính toán và thời gian cấp nước. Ở Việt Nam, tư vấn áp dụng tiêu chuẩn quốc gia về hệ thống chữa cháy tự động và, khi tiêu chuẩn trong nước chưa đủ chi tiết cho loại kho đó, có thể áp dụng tiêu chuẩn nước ngoài theo cơ chế được quy chuẩn cho phép.
Hệ quả thực tế với chủ đầu tư: cùng một khối nhà, quyết định chất hàng tới tầng kệ thứ năm hay thứ bảy có thể làm thay đổi cả trạm bơm, dung tích bể nước và có cần đầu phun trong kệ hay không. Đây là quyết định kinh doanh phải chốt trước, không để tư vấn đoán.
Những thông số bạn phải chốt trước khi tư vấn thiết kế
Hãy coi danh sách dưới như đề bài giao cho tư vấn. Ghi bằng văn bản, ký xác nhận, và gắn vào hồ sơ để về sau ai muốn chất cao hơn đều phải mở lại đề bài này.
- Loại kệ dự kiến: kệ selective, kệ đôi, kệ lái xe vào, kệ di động, kệ tự động; mỗi loại có cách tính chữa cháy khác.
- Chiều cao chất hàng tối đa tính tới đỉnh hàng trên cùng, không phải chiều cao khung kệ.
- Chiều cao thông thuỷ tới trần hoặc mái tại vị trí cao nhất và thấp nhất, nhất là với mái dốc.
- Loại hàng và bao bì chiếm phần lớn kho, kể cả việc có hàng nhựa xốp, hàng có pin, bình xịt hay không.
- Tầng kệ có mặt sàn kín (ván gỗ, tôn) hay để thoáng; mặt sàn kín cản nước và thường kéo theo yêu cầu đầu phun dưới mỗi tầng.
- Khoảng thông dọc giữa các pallet và giữa hai lưng kệ, vì đó là đường lửa đi và cũng là đường nước xuống.
- Kế hoạch tự động hoá về sau: xe tự hành, kệ tự động, vì chúng thay đổi lối đi và cách bố trí đầu phun.
Nếu bạn chưa biết chắc khách thuê kho là ai, chọn một "trần" hàng hoá và chiều cao rồi ghi rõ đó là giới hạn. Kho cho thuê bị đổi khách liên tục là nơi giới hạn này hay bị vượt nhất.
Lựa chọn chữa cháy thường được cân nhắc cho kho kệ cao
Đây là các hướng tư vấn hay trình, kèm điều kiện và đánh đổi. Lựa chọn cuối cùng phụ thuộc kết quả tính theo tiêu chuẩn được áp dụng.
| Hướng giải pháp | Dùng khi | Đánh đổi chủ đầu tư cần biết |
|---|---|---|
| Đầu phun trên trần loại phun mật độ cao, kết hợp đầu phun trong kệ | Hàng cao, kệ có sàn kín, hàng khó dập | Đường ống trong kệ dễ bị xe nâng va; bố trí kệ về sau khó thay đổi |
| Đầu phun dập tắt sớm, phản ứng nhanh (ESFR) trên trần | Trần đủ cao và phẳng, kệ thoáng, chiều cao hàng nằm trong giới hạn của loại đầu phun | Đòi lưu lượng và áp lực lớn, trạm bơm và bể nước lớn; nhạy với vật cản trên trần |
| Chia kho thành nhiều khoang nhỏ hơn bằng tường ngăn cháy | Diện tích lớn, hàng đa dạng | Giảm độ linh hoạt mặt bằng, tăng cửa ngăn cháy cần bảo trì |
| Giảm chiều cao chất hàng | Chi phí chữa cháy vượt quá lợi ích của tầng kệ thêm | Mất sức chứa; phải có quy định nội bộ để không ai chất vượt |
ESFR thường được nhắc tới như "giải pháp cho kho cao", nhưng nó có điều kiện áp dụng chặt: dầm, ống gió, đèn treo dưới trần có thể làm hỏng tia phun. Nếu kho còn định treo băng tải hoặc lắp thêm thiết bị trên cao, phải nói với tư vấn ngay.
Những điểm hồ sơ kho kệ cao hay bị yêu cầu làm rõ
Thuyết minh không khớp bản vẽ kệ. Thuyết minh nói chiều cao chất hàng một mức, mặt cắt kệ lại thể hiện cao hơn. Cán bộ thẩm định sẽ lấy con số bất lợi và hỏi lại toàn bộ tính toán.
Thiếu phân loại hàng hoá theo tiêu chuẩn được áp dụng. Hồ sơ ghi chung chung "hàng tiêu dùng" trong khi tiêu chuẩn yêu cầu xếp loại hàng cụ thể, nhất là với hàng có nhựa.
Nguồn nước không đủ cho thời gian phun yêu cầu. Bể nước tính theo kho thấp, trạm bơm chọn trước khi chốt giải pháp đầu phun. Đây là lý do nên chốt hệ thống chữa cháy trước khi đặt hàng máy bơm.
Thoát khói, thoát nhiệt cho kho diện tích lớn. Mái kho kín hoàn toàn, chưa có cửa thoát khói hay giải pháp tương đương được thể hiện.
Đường cho xe chữa cháy và lối vào kho. Kho chỉ có cửa nhận hàng một phía, lực lượng chữa cháy khó tiếp cận phía sâu của kho.
Lối thoát nạn giữa các dãy kệ. Dãy kệ dài liền, người làm việc ở cuối dãy phải đi vòng xa mới tới lối ra; hồ sơ cần chứng minh chiều dài đường thoát nạn đáp ứng quy chuẩn.
Lối xe nâng, ống trong kệ và chuyện va chạm hằng ngày
Chặng thẩm duyệt nhìn kho trên giấy, nhưng người dùng kho là tài xế xe nâng chạy cả ngày giữa các dãy kệ. Thiết kế đường ống đầu phun trong kệ phải tính tới chỗ xe nâng hay chạm vào, có chi tiết bảo vệ ống, và đặt van khoá vùng ở nơi dễ tiếp cận. Một hệ thống đạt nghiệm thu nhưng bị va gãy ống trong tháng đầu, rồi bị khoá van để "đỡ rò nước", là hệ thống vô dụng.
Vì vậy, ở bước thiết kế kỹ thuật, nên mời người sẽ vận hành kho (trưởng kho, đơn vị logistics thuê) đọc bản vẽ bố trí ống trong kệ. Họ sẽ chỉ ra ngay chỗ nào xe hay quay đầu, chỗ nào hàng hay bị đẩy lố về phía sau. Sửa trên giấy lúc này gần như không tốn gì.
Ngoài ra, khoảng cách từ đỉnh hàng tới đầu phun trên trần cần được giữ thông thoáng như giả định thiết kế. Đánh dấu vạch chiều cao tối đa trên khung kệ (không cần chữ, chỉ cần vạch màu) là cách đơn giản để giữ đúng giới hạn sau khi kho được bàn giao.
Từ kho xếp chồng chuyển sang kho kệ: có phải thẩm duyệt lại
Nhiều kho cũ được thiết kế cho hàng xếp chồng thấp. Khi chủ kho lắp kệ cao để tăng sức chứa, điều kiện sử dụng đã khác hẳn giả định thiết kế ban đầu. Trong phần lớn trường hợp, đây là thay đổi ảnh hưởng tới giải pháp PCCC: hệ thống chữa cháy, tải trọng cháy, thoát nạn đều đổi. Bạn cần tư vấn đánh giá, và nếu thuộc diện, phải thẩm định thiết kế điều chỉnh hoặc thẩm định cho phần cải tạo trước khi lắp kệ.
Ví dụ giả định: một kho hàng gia dụng ở Hưng Yên được nghiệm thu với hàng xếp chồng không quá vài lớp pallet và đầu phun thường trên trần. Chủ kho nhận một khách thuê mới, lắp kệ năm tầng kín sàn ván gỗ. Về hình thức kho vẫn là kho, nhưng về PCCC đó là một công trình khác. Lắp kệ trước rồi mới hỏi thủ tục, chủ kho có thể phải tháo bớt tầng kệ hoặc cải tạo hệ thống trong lúc kho đang đầy hàng.
Thứ tự đúng là: chốt thông số kệ và hàng như ở phần trên, nhờ tư vấn đánh giá, làm thủ tục nếu thuộc diện, thi công cải tạo hệ thống, nghiệm thu, rồi mới đưa hàng lên kệ. Trong hợp đồng thuê kho, nên ghi rõ bên nào chịu trách nhiệm và chi phí khi khách thuê muốn thay đổi cách chứa hàng.
Chuẩn bị cho ngày kiểm tra kết quả nghiệm thu kho kệ cao
Đoàn kiểm tra kết quả nghiệm thu sẽ đối chiếu kho thực tế với bộ thiết kế đã được thẩm định. Với kho kệ cao, những điểm dưới đây hay được xem tận nơi, nên chủ đầu tư tự soát trước một lượt.
- Đo lại chiều cao kệ và chiều cao chất hàng thử ở vài dãy, so với con số trong thuyết minh; nếu kho đã nhận hàng trước, đây là chỗ hay lệch nhất.
- Soát đầu phun trong kệ: đủ vị trí theo bản vẽ hoàn công, có chi tiết bảo vệ, không bị hàng hay khung kệ đè lên.
- Kiểm tra khoảng trống dưới đầu phun trên trần: không có máng đèn, ống gió, băng tải lắp thêm sau thiết kế.
- Chạy thử trạm bơm và đo áp tại điểm bất lợi nhất theo đúng kịch bản tính toán, có biên bản của nhà thầu và tư vấn giám sát.
- Thử báo cháy và liên động: tín hiệu báo cháy có khởi động bơm, mở cửa thoát khói, cắt các thiết bị theo thiết kế không.
- Đi bộ toàn bộ lối thoát nạn giữa các dãy kệ, bảo đảm không có pallet, xe nâng đỗ chắn lối.
- Tập hợp hồ sơ kiểm định phương tiện, bản vẽ hoàn công hệ thống, biên bản tự nghiệm thu thành một bộ để đoàn kiểm tra đối chiếu.
Kho đã chứa hàng trước khi có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu không chỉ là vi phạm thủ tục; nó còn làm việc kiểm tra khó khăn hơn vì đoàn kiểm tra phải xem hệ thống trong điều kiện hàng đã chất kín.
Câu hỏi thường gặp
Kho kệ cao bao nhiêu mét thì bắt buộc phải có đầu phun trong kệ?
Không có một con số chung cho mọi kho. Yêu cầu phụ thuộc loại hàng, loại kệ, có sàn kín hay không, chiều cao trần và loại đầu phun trên trần theo tiêu chuẩn được áp dụng. Tư vấn sẽ tính cho tổ hợp cụ thể của kho bạn.
Đầu phun ESFR có thay được hoàn toàn đầu phun trong kệ không?
Trong một số điều kiện về chiều cao, loại hàng, loại kệ và trần, tiêu chuẩn cho phép chỉ dùng ESFR trên trần. Ngoài các điều kiện đó, nhất là khi kệ có sàn kín hoặc vật cản trên trần, vẫn cần đầu phun trong kệ hoặc giải pháp khác.
Kệ tự động nhiều tầng có được xem như một công trình riêng không?
Kho kệ tự động có kệ là một phần kết cấu (kho tự đỡ) thường được xem xét như một công trình với yêu cầu thiết kế PCCC riêng, cả về kết cấu chịu lửa lẫn chữa cháy. Cần tư vấn có kinh nghiệm loại kho này ngay từ thiết kế cơ sở.
Kho cho thuê nhiều khách, mỗi khách một loại hàng thì tính theo hàng nào?
Thường phải tính theo loại hàng nguy hiểm nhất được phép chứa trong từng khoang. Chủ kho nên khoanh vùng: khoang nào được nhận loại hàng nào, rồi ghi vào hợp đồng với khách thuê để không vượt giả định thiết kế.
Thêm tầng lửng kho bằng sàn thép có ảnh hưởng gì tới thẩm duyệt?
Tầng lửng làm thay đổi diện tích sàn, che khuất đầu phun trên trần và thêm lối thoát nạn cần xét. Đây thường là thay đổi phải được tư vấn đánh giá và có thể cần thẩm định điều chỉnh trước khi làm.
Kho kệ cao có bắt buộc báo cháy tự động không?
Yêu cầu trang bị báo cháy tự động được xác định theo quy định hiện hành về đối tượng phải trang bị, dựa trên loại và quy mô công trình. Kho kệ cao diện tích lớn thường nằm trong diện; loại đầu báo phù hợp với trần cao là việc tư vấn phải chọn.