Kho lạnh khó ở hai điểm mà kho thường không có: tường và trần làm bằng panel cách nhiệt mà lõi nhiều loại cháy được, và nhiệt độ âm khiến hệ thống chữa cháy dùng nước thông thường bị đóng băng. Thêm vào đó là phòng máy lạnh có môi chất, có điện công suất lớn, và hàng hoá đóng gói trong thùng carton, màng nhựa. Hồ sơ thẩm duyệt kho lạnh vì vậy thường bị hỏi kỹ ở phần vật liệu, ngăn cháy và loại hệ thống chữa cháy.
Bài này viết cho chủ kho đông lạnh thuỷ sản, kho mát nông sản, kho lạnh phân phối thực phẩm đang lên dự án mới hoặc mở rộng. Nội dung là những quyết định bạn phải tham gia, không phải cách tính toán; phần thiết kế do tư vấn đủ điều kiện lập theo quy chuẩn an toàn cháy và tiêu chuẩn hiện hành. Riêng chuyện môi chất lạnh, bài chỉ nói ở mức ảnh hưởng tới thủ tục, không đi vào kỹ thuật hệ thống lạnh.
Lõi panel và điều thẩm duyệt thường hỏi
Panel cách nhiệt là tấm kẹp hai mặt tôn với lớp lõi ở giữa. Loại lõi quyết định panel đóng góp bao nhiêu vào đám cháy và có được dùng ở vị trí đó theo quy chuẩn hay không. Bảng chỉ mô tả xu hướng; đặc tính cụ thể phải theo kết quả thử nghiệm của sản phẩm.
| Loại lõi | Đặc điểm cháy chung | Điều thường bị hỏi trong hồ sơ |
|---|---|---|
| Xốp EPS | Nhẹ, rẻ, nhưng là vật liệu cháy được, chảy nhỏ giọt khi cháy | Có được dùng cho vị trí đó không, giải pháp bù trừ nếu dùng |
| PU (polyurethane) | Cách nhiệt tốt, cháy được, sinh khói độc | Kết quả thử nghiệm của chính sản phẩm, nhóm vật liệu theo quy chuẩn |
| PIR (polyisocyanurate) | Thường khó cháy hơn PU, vẫn là vật liệu hữu cơ | Chứng nhận phân loại cháy của sản phẩm cụ thể, không suy từ tên gọi |
| Bông khoáng, bông thuỷ tinh | Không cháy hoặc rất khó cháy, nặng hơn, cách nhiệt kém hơn ở cùng độ dày | Dùng ở dải ngăn cháy, quanh phòng máy, vị trí cần giới hạn chịu lửa |
Điểm mấu chốt: quy chuẩn xét theo đặc tính cháy đã được thử nghiệm của sản phẩm, không theo tên chung của vật liệu. Hai tấm cùng gọi là "panel PIR" của hai nhà sản xuất có thể có kết quả phân loại khác nhau. Khi chọn nhà cung cấp, hãy đòi kết quả thử nghiệm phù hợp và chuyển ngay cho tư vấn.
Vì sao vỏ panel làm hồ sơ kho lạnh bị hỏi kỹ
Ở một nhà xưởng bê tông hay gạch, tường bao không góp phần vào đám cháy. Ở kho lạnh, tường và trần chính là một khối vật liệu cách nhiệt chạy liên tục hàng trăm mét. Nếu lõi cháy được, lửa có thể lan bên trong lớp kẹp, không nhìn thấy từ bên ngoài, và rất khó dập vì nước không vào được giữa hai lớp tôn. Kinh nghiệm thế giới về cháy kho lạnh cho thấy đây là kiểu cháy kéo dài và gây sập mái.
Do đó quy chuẩn an toàn cháy đặt ra yêu cầu về nhóm vật liệu cho kết cấu bao che theo bậc chịu lửa và loại công trình. Ở những chỗ cần ngăn cháy, như giữa kho lạnh với phòng máy, giữa các khoang cháy, thiết kế phải dùng giải pháp có giới hạn chịu lửa phù hợp, chẳng hạn tường xây hoặc panel lõi không cháy, chứ không thể là panel thường. Quy chuẩn cũng đã có sửa đổi liên quan tới vật liệu bao che, vì vậy bạn nên hỏi tư vấn bản đang áp dụng thay vì dựa trên một dự án cũ.
Một chỗ hay bị bỏ qua là các lỗ xuyên: ống môi chất, ống thoát nước xả đá, máng cáp đi qua tường panel. Mỗi lỗ xuyên qua tường ngăn cháy cần được chèn bịt bằng vật liệu phù hợp để không thành đường cho lửa và khói đi qua. Thể hiện chi tiết này ngay trong hồ sơ giúp tránh câu hỏi bổ sung.
Chữa cháy trong môi trường lạnh: các hướng thường gặp
Hệ ống khô. Đường ống trong vùng lạnh chứa khí nén thay vì nước; khi đầu phun mở, khí thoát ra, van mở cho nước vào. Hệ này tránh đóng băng nhưng nước tới chậm hơn, nên thiết kế phải tính thời gian trễ và giới hạn dung tích mỗi vùng.
Hệ tác động trước. Nước chỉ được nạp vào ống khi hệ thống phát hiện cháy xác nhận, giảm nguy cơ phun nhầm làm hỏng hàng và đóng băng. Hệ này phụ thuộc vào báo cháy hoạt động tin cậy trong môi trường lạnh.
Đặt van và phần ống chứa nước ngoài vùng lạnh. Trạm van, đường ống chính đặt ở khu vực có nhiệt độ dương; chỉ phần ống nhánh khô đi vào kho. Chi tiết đi ống qua vách panel phải ngăn được ngưng tụ, đóng băng ở chỗ chuyển tiếp.
Báo cháy phù hợp nhiệt độ thấp. Đầu báo phải hoạt động được ở dải nhiệt độ của kho; với kho rất lạnh, tư vấn có thể chọn loại hút mẫu khói hoặc loại thiết bị được thử cho môi trường đó.
Kho mát nhiệt độ dương. Kho mát không xuống dưới điểm đóng băng có thể dùng hệ ống ướt như kho thường, nhưng phải chắc chắn rằng không có khu nào trong cùng hệ thống chạy âm độ.
Phòng máy lạnh và môi chất: ảnh hưởng tới thủ tục
Phòng máy là trái tim của kho lạnh và cũng là nơi tập trung điện công suất lớn, dầu máy, đôi khi là môi chất có tính độc hoặc cháy. Trong hồ sơ thẩm duyệt, phòng máy thường được xét như một khu riêng.
- Khai rõ loại môi chất lạnh dự kiến dùng; môi chất có tính cháy hoặc độc sẽ kéo theo yêu cầu riêng về thông gió, phát hiện rò rỉ, thiết bị điện.
- Ngăn cháy giữa phòng máy với kho và với khu làm việc, kèm cửa có giới hạn chịu lửa phù hợp.
- Lối thoát ra ngoài trực tiếp từ phòng máy nếu thiết kế yêu cầu, để người vận hành không phải đi xuyên kho.
- Thiết bị điện, tủ điện, máy nén bố trí sao cho có khoảng thông thoáng và tiếp cận được khi cần ngắt điện.
- Nếu kho thuộc diện quản lý an toàn hoá chất hoặc thiết bị áp lực, các thủ tục đó chạy song song, không thay cho thẩm duyệt PCCC.
Phần kỹ thuật hệ lạnh, cách xử lý rò rỉ môi chất là việc của kỹ sư lạnh và tư vấn chuyên ngành. Chủ đầu tư chỉ cần bảo đảm thông tin này có trong hồ sơ ngay từ vòng đầu.
Lối thoát nạn và người bị kẹt trong buồng lạnh
Buồng lạnh có cửa dày, cách nhiệt tốt, nhiều khi kín âm thanh. Thiết kế phải bảo đảm cửa mở được từ phía trong mà không cần chìa hay dụng cụ, đường thoát nạn từ cuối buồng tới cửa không bị hàng chắn, và có chiếu sáng sự cố hoạt động được ở nhiệt độ thấp. Đây là phần giao giữa an toàn cháy và an toàn lao động; trong hồ sơ PCCC, lối thoát nạn là một hạng mục bắt buộc phải thể hiện.
Với kho lạnh dài, khoảng cách từ điểm xa nhất tới lối ra có thể vượt mức cho phép nếu chỉ có một cửa nhận hàng. Khi ấy thiết kế phải thêm cửa thoát nạn, và vị trí cửa này cần tính cùng với bố trí kệ ngay từ đầu.
Kho lạnh cũng hay có hành lang đệm (khu đệm nhiệt độ) giữa cửa xuất nhập và buồng lạnh. Hành lang này vừa là nơi thao tác hàng, vừa là đường thoát nạn; đừng để thiết kế biến nó thành chỗ tập kết pallet cố định.
Mở rộng kho lạnh, thay panel, đổi chế độ nhiệt
Ba thay đổi hay gặp ở kho lạnh đang chạy là ghép thêm buồng lạnh vào kho cũ, thay panel xuống cấp bằng loại khác, và chuyển một buồng mát thành buồng đông. Cả ba đều có thể làm thay đổi giải pháp PCCC đã được thẩm định: diện tích khoang cháy, nhóm vật liệu bao che, loại hệ thống chữa cháy (ống ướt không còn dùng được khi buồng xuống âm độ).
Trước khi làm, hãy đưa bản thẩm định cũ cho tư vấn và hỏi rõ: thay đổi này có làm khác đi một trong các giả định đã được duyệt không. Nếu có, và công trình thuộc diện, phải thẩm định điều chỉnh rồi mới thi công. Ví dụ giả định: một kho mát rau quả ở Lâm Đồng chuyển hai buồng sang trữ đông để nhận hàng xuất khẩu; nếu vẫn giữ hệ ống ướt cũ, ống sẽ đóng băng ngay mùa đầu và hệ thống mất tác dụng đúng lúc kho đầy hàng nhất.
Nhắc thêm một điểm về mua sắm: đừng để thay panel theo báo giá rẻ nhất mà không kèm kết quả thử nghiệm đặc tính cháy. Panel đã lắp mà không chứng minh được đặc tính là điểm khó gỡ nhất khi kiểm tra nghiệm thu.
Hàng hoá, bao bì và tải trọng cháy bên trong kho lạnh
Có một ngộ nhận rằng hàng đông lạnh ướt, lạnh nên khó cháy. Thực tế thứ cháy trong kho lạnh ít khi là con cá hay miếng thịt, mà là thùng carton, màng co, khay xốp, pallet gỗ hoặc nhựa bao quanh chúng. Một kho đông lạnh chất đầy hàng đóng thùng có tải trọng cháy không hề nhỏ, và lớp panel cách nhiệt cộng thêm vào đó.
Vì vậy, khi tư vấn xác định hạng nguy hiểm cháy cho kho lạnh, bạn cần khai đủ loại bao bì và vật kê, cách chất hàng (kệ hay xếp chồng), chiều cao chất hàng. Kho lạnh dùng kệ cao lại quay về bài toán kho kệ cao, cộng thêm điều kiện nhiệt độ âm, nên hệ thống chữa cháy càng phải được chọn kỹ.
Một điểm khác: kho lạnh thường làm việc liên tục, xả đá định kỳ bằng điện trở hoặc gas nóng, có quạt dàn lạnh chạy suốt ngày đêm. Thiết bị điện trong buồng lạnh và dây cấp nguồn đi qua panel cần được thiết kế, lắp đặt đúng chủng loại cho môi trường ẩm lạnh. Phần này nằm trong hồ sơ điện, nhưng có liên quan trực tiếp tới nguy cơ phát sinh cháy mà cán bộ thẩm định quan tâm.
Câu hỏi thường gặp
Kho lạnh nhỏ cho cửa hàng có phải thẩm duyệt PCCC không?
Buồng lạnh lắp ghép nhỏ đặt trong một cơ sở thường được xem xét như một phần của cơ sở đó, theo diện và quy mô của công trình chứa nó. Kho lạnh độc lập quy mô lớn thì xét theo danh mục hiện hành. Hãy hỏi tư vấn với thông số cụ thể.
Panel lõi PU có bị cấm dùng cho kho lạnh không?
Không thể trả lời chung là cấm hay không. Quy chuẩn đặt yêu cầu về đặc tính cháy của vật liệu theo vị trí sử dụng, bậc chịu lửa và loại công trình. Sản phẩm cụ thể phải có kết quả thử nghiệm phù hợp với vị trí đó; một số vị trí như vùng ngăn cháy cần vật liệu không cháy.
Có thể dùng khí chữa cháy cho kho lạnh thay vì nước không?
Khí chữa cháy thường dùng cho phòng kín nhỏ như phòng điện, phòng máy chủ. Với buồng lạnh lớn, độ kín, lượng khí và an toàn cho người là bài toán khó; tư vấn có thể cân nhắc cho một số phòng nhất định, không phải lựa chọn mặc định.
Đầu báo khói thường có hoạt động trong kho âm sâu không?
Nhiều loại đầu báo thông thường có giới hạn nhiệt độ làm việc. Kho âm sâu cần thiết bị được nhà sản xuất công bố và thử nghiệm cho dải nhiệt độ đó, hoặc giải pháp như hút mẫu khói đặt bộ xử lý ở vùng ấm.
Kho lạnh trong khu công nghiệp thuê lại có phải tự làm thủ tục PCCC không?
Nếu bạn thuê nhà xưởng rồi tự dựng kho lạnh bên trong, phần kho lạnh là hạng mục cải tạo mới, thường phải được đánh giá và làm thủ tục tương ứng. Cần thống nhất với chủ nhà xưởng vì phần bể nước, trạm bơm có thể dùng chung.
Thay panel cùng loại khi sửa chữa có cần báo cơ quan PCCC không?
Thay đúng loại, đúng đặc tính đã được thẩm định thường là sửa chữa, không làm thay đổi giải pháp. Đổi sang loại khác về đặc tính cháy thì phải đánh giá lại. Giữ hồ sơ sản phẩm của lần thay để chứng minh khi kiểm tra.