Hồ sơ chữa cháy và cấp nước chữa cháy phải chứng minh được ba điều: công trình có những hệ chữa cháy nào phù hợp với từng khu, hệ đó cần bao nhiêu nước trong bao lâu, và nguồn nước, bể, trạm bơm, đường ống đáp ứng được nhu cầu đó kể cả khi mất điện lưới. Bằng chứng nằm ở bảng tính thuỷ lực, bản vẽ trạm bơm, bể nước và mạng đường ống.
Đây là phần tốn tiền nhất của nhiều công trình và cũng hay bị hỏi lại nhất, vì chỉ cần một thông số đầu vào sai là cả chuỗi tính toán lệch. Bài này giải thích phần hồ sơ ở mức chủ đầu tư cần hiểu để làm việc với tư vấn. Lưu lượng, áp lực, thời gian chữa cháy, mật độ phun là trị số theo quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành cho từng loại công trình; bài không đưa con số, và không thay việc tính của đơn vị thiết kế đủ điều kiện.
Các hệ chữa cháy có thể có trong một công trình
Không phải công trình nào cũng có đủ các hệ dưới đây. Việc có hệ nào phụ thuộc loại công trình, quy mô và quy chuẩn hiện hành.
| Hệ thống | Thường dùng cho | Hồ sơ cần thể hiện |
|---|---|---|
| Họng nước chữa cháy trong nhà | Nhiều loại nhà có quy mô theo yêu cầu | Vị trí tủ họng, bán kính phục vụ, áp lực tại họng bất lợi nhất |
| Chữa cháy tự động bằng nước (sprinkler, drencher) | Khu đông người, kho, xưởng, hầm xe, nhà cao tầng theo yêu cầu | Khu bảo vệ, loại đầu phun, bố trí, van khu vực, bảng tính |
| Chữa cháy ngoài nhà | Theo quy mô và loại công trình | Trụ nước, nguồn cấp, lưu lượng; thể hiện trên tổng mặt bằng |
| Chữa cháy bằng khí | Phòng máy chủ, phòng điện, kho lưu trữ không dùng được nước | Phòng bảo vệ, độ kín phòng, chất chữa cháy, liên động, xả khí |
| Chữa cháy bằng bọt | Kho, khu chứa chất lỏng dễ cháy | Loại bọt, thiết bị trộn, phạm vi bảo vệ |
| Phương tiện chữa cháy ban đầu | Hầu hết công trình | Loại, số lượng, vị trí bình chữa cháy theo tiêu chuẩn trang bị |
Thuyết minh nên có một bảng tương tự cho công trình của bạn: khu nào được bảo vệ bằng hệ nào, theo căn cứ nào. Người thẩm định sẽ dùng nó để kiểm xem có khu nào bị bỏ trống.
Bảng tính thuỷ lực: người thẩm định muốn thấy gì
Bảng tính thuỷ lực trả lời câu hỏi: khi cháy ở vị trí bất lợi nhất, nước có tới đó đủ lượng và đủ áp lực không. Với hệ chữa cháy tự động, đó thường là khu xa trạm bơm nhất hoặc cao nhất; với họng nước trong nhà, là họng ở tầng trên cùng xa nhất. Người thẩm định nhìn vào giả định đầu vào trước: khu tính toán chọn ở đâu, mức nguy hiểm được xếp loại nào, bao nhiêu họng hoạt động đồng thời.
Kế tiếp là tính tổn thất áp lực qua đường ống, van, phụ kiện để ra yêu cầu cho bơm. Kết quả phải khớp với thông số bơm ghi trong bản vẽ trạm bơm và bảng thống kê thiết bị. Nhiều hồ sơ bị hỏi lại chỉ vì bơm ghi trong bản vẽ khác bơm trong bảng tính.
Cuối cùng là tổng lượng nước dự trữ: mỗi hệ cần bao nhiêu trong thời gian chữa cháy theo yêu cầu, có hệ nào được cộng dồn, có lượng nào được bù từ nguồn cấp trong lúc chữa cháy hay không. Con số này quyết định dung tích bể, và thường là chỗ chủ đầu tư bất ngờ vì bể lớn hơn mình hình dung.
Bảng tính nên có người lập, người kiểm ký, ghi phần mềm hoặc phương pháp dùng, và dẫn chiếu được tới bản vẽ. Một bảng tính in ra từ phần mềm mà không ai giải thích giả định thì người thẩm định khó chấp nhận.
Bể nước và trạm bơm trong bản vẽ
Nước dành riêng cho chữa cháy. Nếu bể dùng chung cho sinh hoạt hay sản xuất, hồ sơ phải chỉ ra giải pháp giữ phần nước chữa cháy không bị dùng hết, ví dụ bố trí ống hút sinh hoạt ở cao độ phía trên phần dự trữ. Bể chung mà không có giải pháp này là lỗi hay gặp.
Vị trí trạm bơm. Phòng bơm cần được ngăn cháy với phần còn lại, có lối vào thuận lợi cho người vận hành và lực lượng chữa cháy, không bị ngập khi mưa lớn. Đặt phòng bơm dưới tầng hầm sâu, lối vào qua bãi xe, là chỗ hay bị góp ý.
Bơm dự phòng và nguồn cấp. Hồ sơ cần thể hiện bơm chính, bơm dự phòng, bơm bù áp nếu có, và nguồn điện cho từng bơm. Khi mất điện lưới, bơm chạy bằng nguồn nào: máy phát, bơm động cơ đốt trong. Phần này phải khớp với bản vẽ điện.
Đường hút và đường đẩy. Cách bơm lấy nước từ bể, van, thiết bị đo, đường thử bơm. Thiếu đường thử khiến việc kiểm tra định kỳ sau này khó làm.
Họng tiếp nước từ xe chữa cháy. Đấu vào mạng trong nhà ở đâu, đặt ở mặt nào của công trình, có khớp với tổng mặt bằng không.
Bản vẽ đường ống và chi tiết lắp đặt nên có gì
Ngoài sơ đồ tổng thể, người thẩm định cần đủ chi tiết để tin rằng hệ thống lắp được như tính toán.
- Mặt bằng đường ống từng tầng, có đường kính ống và vị trí van khu vực.
- Sơ đồ không gian hoặc sơ đồ nguyên lý mạng đường ống, cho thấy các tầng, các nhánh nối với nhau.
- Bố trí đầu phun theo trần thực tế, kể cả khu có trần giả, dầm cao, ống gió lớn che đầu phun.
- Chi tiết treo đỡ ống, chỗ ống xuyên tường, xuyên sàn ngăn cháy.
- Vị trí công tắc dòng chảy, van giám sát nối về báo cháy.
- Vị trí điểm xả kiểm tra cuối mạng và đường thoát nước khi thử.
- Bảng thống kê vật tư chính có ghi yêu cầu kiểm định phương tiện PCCC.
Chỗ ống gió lớn, máng cáp chạy ngang dưới trần là nơi đầu phun hay bị che. Đối chiếu bản vẽ chữa cháy với bản vẽ điều hoà ngay từ hồ sơ thẩm định sẽ đỡ rất nhiều lần sửa ở công trường.
Chữa cháy bằng khí và bọt: phần hồ sơ cần thêm
Khi một phòng dùng hệ chữa cháy bằng khí, hồ sơ phải chứng minh được hai điều mà hệ nước không cần: phòng đủ kín để giữ nồng độ chất chữa cháy trong thời gian cần thiết, và người trong phòng được bảo vệ. Vì vậy ngoài bản vẽ đường ống, bình chứa, đầu phun, hồ sơ cần thể hiện cửa phòng, cách bịt các lỗ xuyên, van xả áp nếu có, cùng trình tự cảnh báo trước khi xả và nút trì hoãn, dừng xả.
Lựa chọn chất chữa cháy là việc của đơn vị thiết kế, căn cứ vào loại đám cháy, giá trị thiết bị và yêu cầu an toàn cho người. Thuyết minh nên nêu lý do chọn và tiêu chuẩn áp dụng, không chỉ ghi tên chất.
Với hệ chữa cháy bằng bọt cho khu chứa chất lỏng dễ cháy, hồ sơ cần mô tả khu được bảo vệ, loại bọt, thiết bị tạo bọt, lượng chất tạo bọt dự trữ và cách cấp nước. Những công trình có hoá chất nguy hiểm thường còn chịu yêu cầu chuyên ngành riêng, nên đơn vị tư vấn phải có kinh nghiệm với đúng loại công trình đó.
Ví dụ giả định: kho hàng tiêu dùng ở Đồng Nai đổi cách xếp hàng
Ví dụ giả định: một doanh nghiệp xây kho hàng tiêu dùng một tầng ở Đồng Nai. Hồ sơ ban đầu ghi hàng đóng thùng carton xếp trên pallet sát sàn, chiều cao xếp thấp. Hệ chữa cháy tự động được tính theo giả định đó, bể nước dùng chung với nước sinh hoạt của khu văn phòng.
Trong lúc hồ sơ đang thẩm định, bộ phận vận hành quyết định lắp kệ nhiều tầng để tận dụng chiều cao kho. Đơn vị tư vấn chỉ ra rằng thay đổi này làm thay đổi mức nguy hiểm và cách cháy lan trong kho, hệ đầu phun trên trần có thể không còn đủ, có khi phải bổ sung đầu phun trong kệ, kéo theo bể và bơm lớn hơn. Bể dùng chung cũng bị yêu cầu giải pháp giữ nước dự trữ.
Doanh nghiệp chọn rút hồ sơ, cập nhật giả định xếp hàng và tính lại trước khi được thẩm định, thay vì để thẩm định theo kho xếp thấp rồi vận hành kho kệ cao. Bài học: phần chữa cháy phụ thuộc chặt vào cách dùng công trình. Bất kỳ thay đổi nào về hàng hoá, chiều cao xếp, công năng đều phải báo cho tư vấn trước khi nộp, không phải sau.
Chủ đầu tư soát phần chữa cháy trước khi nộp
Danh sách soát dưới đây giúp bạn đặt câu hỏi đúng, còn trả lời là việc của đơn vị thiết kế.
- Đọc bảng các khu và hệ bảo vệ tương ứng: có khu nào bạn sẽ dùng mà không thấy trong bảng không.
- Hỏi tư vấn giả định đầu vào: mức nguy hiểm, hàng hoá, chiều cao xếp lấy từ đâu, có khớp kế hoạch vận hành không.
- So thông số bơm trong bảng tính, bản vẽ trạm bơm, bảng thống kê: ba chỗ phải giống nhau.
- Xem bể nước: dung tích dành cho chữa cháy, có dùng chung không, giải pháp giữ nước dự trữ.
- Kiểm bản vẽ điện có cấp nguồn ưu tiên cho bơm chữa cháy không.
- Chồng bản vẽ chữa cháy lên bản vẽ điều hoà, điện ở vài khu trần phức tạp để tìm chỗ vướng.
- Hỏi chi phí vận hành, bảo trì dự kiến của hệ để đưa vào kế hoạch tài chính dài hạn.
Câu cuối nghe như không liên quan tới thẩm định, nhưng giúp bạn tránh một kiểu sai lầm phổ biến: chọn hệ thống rẻ lúc xây nhưng tốn kém và khó bảo trì lúc vận hành, rồi về sau để hệ xuống cấp. Cơ sở đang hoạt động vẫn phải duy trì hệ thống đúng thiết kế đã được nghiệm thu.
Câu hỏi thường gặp
Bể nước chữa cháy có được dùng chung với nước sinh hoạt không?
Nhiều công trình dùng bể chung, với điều kiện có giải pháp bảo đảm luôn giữ đủ lượng nước dành cho chữa cháy theo tính toán. Hồ sơ phải thể hiện rõ giải pháp đó; không có thì người thẩm định thường yêu cầu bổ sung.
Vì sao bảng tính thuỷ lực hay bị hỏi lại?
Lý do phổ biến là giả định đầu vào không khớp với công năng thực tế, khu tính toán không phải khu bất lợi nhất, hoặc kết quả không khớp với thông số bơm và đường ống trên bản vẽ. Bảng tính rõ ràng, có người chịu trách nhiệm ký giúp giảm vòng hỏi lại.
Mất điện lưới thì bơm chữa cháy chạy bằng gì?
Thiết kế phải có nguồn dự phòng phù hợp yêu cầu, thường là máy phát điện có ưu tiên cho bơm chữa cháy, hoặc bơm dẫn động bằng động cơ đốt trong. Giải pháp cụ thể do đơn vị thiết kế chọn và phải thể hiện thống nhất trong hồ sơ cấp nước và hồ sơ điện.
Phòng máy chủ có dùng sprinkler được không?
Nhiều chủ đầu tư chọn chữa cháy bằng khí cho phòng máy chủ, phòng điện để tránh hư hại thiết bị do nước. Lựa chọn phụ thuộc yêu cầu quy chuẩn và giá trị thiết bị; hệ khí đòi hỏi phòng đủ kín, có liên động và biện pháp an toàn cho người.
Đổi cách xếp hàng trong kho sau khi thẩm định có sao không?
Có thể có, vì cách xếp hàng ảnh hưởng trực tiếp tới thiết kế chữa cháy. Trước khi đổi, hãy nhờ đơn vị tư vấn đánh giá; nếu giải pháp đã thẩm định không còn phù hợp, cần làm việc lại với cơ quan thẩm định trước khi vận hành theo cách mới.