Phần ngăn cháy trong hồ sơ thẩm định PCCC phải cho người duyệt thấy công trình được chia thành những khoang cháy nào, ranh giới giữa các khoang làm bằng bộ phận gì, và mọi chỗ hở trên ranh giới đó (cửa, ống, máng cáp, giếng kỹ thuật) được bịt ra sao. Đây là phần quyết định đám cháy dừng lại ở đâu, nên người thẩm định đọc rất kỹ.
Nhiều hồ sơ có giải pháp ngăn cháy hợp lý nhưng vẫn bị hỏi lại chỉ vì cách thể hiện: ranh giới khoang nằm rải trên bản vẽ kiến trúc, cửa ngăn cháy không có bảng thống kê, chỗ ống xuyên sàn không có chi tiết. Bài này đi theo góc trình bày hồ sơ. Khái niệm bậc chịu lửa, giới hạn chịu lửa, hạng nguy hiểm được giải thích ở chuyên mục đọc quy chuẩn; trị số cụ thể theo QCVN 06 về an toàn cháy và văn bản hiện hành, do đơn vị tư vấn đủ điều kiện áp dụng.
Phần ngăn cháy trong hồ sơ gồm những gì
Ngăn cháy không có một bản vẽ riêng biệt kiểu "hệ thống" như báo cháy hay chữa cháy. Nó nằm rải trong bản vẽ kiến trúc, kết cấu và cơ điện. Chính vì rải rác nên dễ thiếu. Một hồ sơ tốt thường gom phần này lại bằng ba thứ: mặt bằng phân khoang cháy từng tầng, bảng thống kê các bộ phận ngăn cháy, và các chi tiết điển hình ở chỗ xuyên tường, xuyên sàn.
Thuyết minh đi kèm cần nói lý do chia khoang như vậy: diện tích khoang lớn nhất bao nhiêu, vì sao công năng này tách khỏi công năng kia, có dùng giải pháp thay thế như màn ngăn cháy hay tăng cường chữa cháy tự động để nới khoang hay không. Người thẩm định đọc lý do trước rồi mới xem bản vẽ để kiểm.
Phần kết cấu cũng thuộc phạm vi này. Cột, dầm, sàn, mái phải đạt giới hạn chịu lửa tương ứng với bậc chịu lửa công trình được chọn. Với nhà khung thép, đây là chỗ hay vướng: thép trần không bọc thường không đạt yêu cầu cho nhiều loại công trình, và giải pháp bọc, sơn chống cháy phải được nêu trong hồ sơ, không để tới lúc thi công mới tính.
Mặt bằng phân khoang cháy: thể hiện sao cho người duyệt đọc nhanh
Một mặt bằng phân khoang tốt thường có những đặc điểm sau.
- Mỗi tầng một bản, dùng nền kiến trúc giản lược, tô màu hoặc gạch chéo khác nhau cho từng khoang, ghi diện tích từng khoang.
- Ranh giới khoang vẽ bằng nét đậm riêng, chú thích loại bộ phận ngăn cháy: tường, vách, sàn, màn ngăn cháy.
- Mọi cửa trên ranh giới khoang được đánh mã, mã này trùng với bảng thống kê cửa ngăn cháy.
- Giếng thang máy, buồng thang bộ, trục kỹ thuật, phòng máy được đánh dấu rõ là bộ phận ngăn cháy theo phương đứng.
- Ghi chú vị trí phòng có nguy hiểm cháy cao hơn xung quanh như phòng máy phát, kho chứa nhiên liệu, phòng rác, phòng đặt tủ điện tổng.
- Có ký hiệu chỉ hướng khoang liền kề ở tầng trên và tầng dưới để người đọc hình dung được theo chiều đứng.
Bản vẽ kiểu này không thay bản vẽ kiến trúc; nó là lớp tổng hợp giúp người thẩm định và về sau là đoàn nghiệm thu kiểm nhanh. Nhiều đơn vị tư vấn có kinh nghiệm luôn làm sẵn dù không ai yêu cầu.
Bảng thống kê bộ phận ngăn cháy: cột nào nên có
Bảng thống kê giúp nối bản vẽ với vật tư thực tế. Lúc nghiệm thu, đoàn kiểm tra sẽ đối chiếu từng mã trong bảng với cái được lắp ngoài công trình.
| Cột | Ghi gì | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Mã bộ phận | Mã duy nhất, trùng với ký hiệu trên mặt bằng | Một mã dùng cho nhiều loại cửa khác nhau |
| Vị trí | Tầng, trục, nằm giữa khoang nào với khoang nào | Chỉ ghi tầng, không ghi ranh giới |
| Loại bộ phận | Tường, vách, cửa đi, cửa nắp, van ngăn cháy trên ống gió, màn ngăn cháy | Bỏ sót van ngăn cháy trên đường ống gió xuyên tường |
| Yêu cầu giới hạn chịu lửa | Theo yêu cầu của quy chuẩn cho vị trí đó | Ghi chung một trị số cho mọi vị trí |
| Yêu cầu đi kèm | Tự đóng, kín khói, liên động với báo cháy, phụ kiện chống cháy | Quên yêu cầu tự đóng cho cửa buồng thang |
| Ghi chú kiểm định | Phải là sản phẩm được kiểm định, chứng nhận theo quy định | Để trống, tới lúc mua mới tìm hiểu |
Chủ đầu tư nên giữ bảng này làm danh mục mua sắm. Đổi chủng loại cửa so với bảng là một thay đổi so với thiết kế, cần hỏi đơn vị tư vấn trước khi đặt hàng.
Lỗ mở kỹ thuật: chỗ xuyên tường, xuyên sàn hay bị bỏ quên
Ống nước, ống gió, máng cáp xuyên ranh giới khoang. Mỗi chỗ xuyên là một lỗ hổng trên bức tường ngăn cháy. Hồ sơ cần chi tiết điển hình cho từng loại chỗ xuyên: chèn bịt bằng vật liệu gì, ống gió có van ngăn cháy ở đâu, máng cáp đi qua được xử lý thế nào.
Trục kỹ thuật đứng. Trục chạy suốt nhiều tầng là đường dẫn khói và lửa nếu không được ngăn ở từng sàn hoặc bao bằng vách đủ giới hạn chịu lửa với cửa kiểm tra phù hợp. Bản vẽ nên nói rõ trục được ngăn theo cách nào.
Khe giữa sàn và vách kính mặt dựng. Ở nhà có mặt dựng kính, khe nhỏ giữa mép sàn và khung kính dễ bị bỏ qua trên bản vẽ kiến trúc. Cần có chi tiết bịt khe này tại mỗi sàn.
Trần giả che ranh giới khoang. Tường ngăn cháy chỉ xây tới trần giả rồi dừng là lỗi kinh điển. Bản vẽ mặt cắt cần cho thấy tường đi tới sàn hoặc mái kết cấu phía trên.
Phần mái. Với nhà xưởng mái tôn, tường ngăn cháy giữa hai khoang phải được xử lý tại chỗ giao với mái để lửa không vượt qua phía trên. Đây là chi tiết thường cần bản vẽ riêng.
Ngăn cháy giữa các công năng khác nhau và theo mặt đứng
Khi một công trình chứa nhiều công năng, như cửa hàng tầng trệt và nhà ở hay phòng cho thuê phía trên, gara tầng hầm dưới văn phòng, kho hàng nối khu sản xuất, người thẩm định sẽ tìm ranh giới giữa các phần đó trước tiên. Quy chuẩn thường yêu cầu tách các công năng có nguy hiểm cháy khác nhau bằng bộ phận ngăn cháy, và lối thoát nạn của phần này không đi qua phần kia một cách tuỳ tiện. Hồ sơ cần thể hiện rõ ranh giới ấy trên cả mặt bằng lẫn mặt cắt.
Ngăn cháy lan theo mặt đứng là chỗ gắn với kiến trúc ngoài nhà. Khoảng tường đặc giữa cửa sổ tầng dưới và tầng trên, ô văng, ban công, vật liệu ốp mặt ngoài đều ảnh hưởng tới khả năng lửa leo từ tầng này sang tầng khác bên ngoài nhà. Hồ sơ nên có mặt đứng hoặc mặt cắt thể hiện giải pháp này, cùng thông tin về nhóm vật liệu ốp mặt ngoài.
Biển quảng cáo lớn, lam trang trí phủ kín mặt tiền là chi tiết hay được thêm sau khi đã thẩm định. Ngoài ảnh hưởng tới cháy lan, chúng có thể che cửa sổ mà lực lượng chữa cháy cần tiếp cận. Nếu bạn dự định làm, hãy đưa vào hồ sơ ngay từ đầu.
Ví dụ giả định: siêu thị mini dưới các tầng phòng cho thuê ở Cần Thơ
Ví dụ giả định: chủ đầu tư ở Cần Thơ xây nhà năm tầng, tầng trệt cho thuê làm siêu thị mini, bốn tầng trên là phòng cho thuê dài hạn. Bản vẽ kiến trúc ban đầu dùng chung một cầu thang bộ mở, đi xuyên từ trệt lên mái, cửa cầu thang tầng trệt mở thẳng vào khu bán hàng.
Khi lập hồ sơ thẩm định, đơn vị tư vấn tách tầng trệt thành một khoang riêng với các tầng trên bằng sàn và tường đạt yêu cầu ngăn cháy, đổi cầu thang thành buồng thang có cửa ngăn cháy tự đóng ở mỗi tầng, và bố trí lối ra riêng từ chân buồng thang ra ngoài nhà, không đi qua siêu thị. Kho hàng phía sau siêu thị được ngăn với khu bán hàng, ống gió điều hoà xuyên qua tường kho có van ngăn cháy.
Thay đổi làm mất vài mét vuông bán hàng và tăng chi phí cửa. Bù lại, người ở các tầng trên có đường thoát không phụ thuộc giờ mở cửa của siêu thị, và người thuê mặt bằng tầng trệt không thể tự ý mở thông kho với cầu thang. Bảng thống kê cửa ngăn cháy của công trình này trở thành căn cứ khi chủ nhà ký hợp đồng cho thuê: người thuê không được thay cửa, không được chèn chặn cửa tự đóng.
Chủ đầu tư soát phần ngăn cháy trước khi nộp
Danh sách soát dưới đây làm cùng đơn vị tư vấn, không thay việc tính toán của họ.
- Đề nghị tư vấn trình bày mặt bằng phân khoang từng tầng trong một buổi, chỉ ra khoang lớn nhất và lý do chọn ranh giới.
- Đặt mặt bằng phân khoang cạnh bản vẽ điều hoà, cấp thoát nước, điện; khoanh mọi chỗ đường ống, máng cáp cắt qua ranh giới khoang.
- Với mỗi chỗ khoanh, tìm chi tiết xử lý tương ứng trong hồ sơ.
- Đối chiếu bảng thống kê cửa ngăn cháy với mặt bằng: số lượng, mã, chiều mở.
- Xem mặt cắt để chắc tường ngăn cháy đi tới kết cấu phía trên, không dừng ở trần giả.
- Hỏi về kết cấu chịu lực: có cần bọc, sơn chống cháy không, chi phí đã nằm trong dự toán chưa.
- Ghi lại các bộ phận mà người thuê, người vận hành sau này không được tự ý thay đổi, để đưa vào hợp đồng và nội quy.
Buổi soát này thường mất nửa ngày với công trình vừa và nhỏ. Kết quả nên được ghi thành biên bản ngắn giữa chủ đầu tư và đơn vị tư vấn, liệt kê chỗ nào đã đủ chi tiết, chỗ nào tư vấn hứa bổ sung trước khi nộp. Khi hồ sơ được trả về với ý kiến liên quan tới ngăn cháy, biên bản đó giúp hai bên nhanh chóng xác định lỗi nằm ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Khoang cháy là gì và vì sao hồ sơ phải thể hiện riêng?
Khoang cháy là phần công trình được bao bằng bộ phận ngăn cháy để giữ đám cháy trong một phạm vi trong khoảng thời gian thiết kế. Thể hiện riêng giúp người thẩm định kiểm diện tích từng khoang và mọi chỗ hở trên ranh giới, thay vì phải tự dò trên bản vẽ kiến trúc.
Có thể dùng màn ngăn cháy thay tường ngăn cháy không?
Quy chuẩn cho phép một số bộ phận ngăn cháy thay thế trong điều kiện nhất định, thường kèm yêu cầu về kiểm định sản phẩm và liên động với hệ báo cháy. Chọn giải pháp nào do đơn vị thiết kế đề xuất, lập luận trong thuyết minh và được cơ quan thẩm định chấp thuận.
Nhà khung thép có bắt buộc phải bọc chống cháy không?
Tuỳ bậc chịu lửa yêu cầu cho công trình và từng cấu kiện. Nhiều trường hợp thép không bọc không đạt, cần sơn hoặc bọc chống cháy. Hồ sơ nên nêu giải pháp và chủng loại vật liệu từ đầu để tránh bất ngờ về chi phí lúc thi công.
Cửa ngăn cháy mua ở đâu cũng được phải không?
Cửa ngăn cháy là phương tiện cần kiểm định, chứng nhận theo quy định hiện hành. Ngoài giấy tờ, cửa phải đúng yêu cầu ghi trong bảng thống kê đã thẩm định, kể cả phụ kiện như bản lề, tay co, khoá. Đổi chủng loại cần hỏi tư vấn trước.
Người thuê mặt bằng muốn mở thông hai khoang thì sao?
Mở thông ranh giới khoang là thay đổi giải pháp ngăn cháy đã thẩm định, có thể làm công trình không còn đáp ứng điều kiện an toàn. Chủ nhà nên ghi rõ trong hợp đồng thuê rằng mọi thay đổi như vậy phải qua đánh giá của đơn vị tư vấn và thủ tục với cơ quan có thẩm quyền khi cần.