Phần báo cháy tự động trong hồ sơ thẩm định PCCC thường gồm thuyết minh, mặt bằng bố trí thiết bị từng tầng, sơ đồ nguyên lý hệ thống, bảng thống kê thiết bị và mô tả liên động với các hệ khác. Thiếu sơ đồ nguyên lý hoặc phần liên động là hai lý do hay khiến người thẩm định không đánh giá được hệ thống có chạy đúng khi cháy hay không.
Bài này giúp chủ đầu tư và kỹ sư mới vào nghề biết một bộ hồ sơ báo cháy đầy đủ trông thế nào, những lựa chọn thiết kế nào phải được lập luận, và các chỗ báo cháy phải khớp với kiến trúc, điện, thông gió. Khoảng cách đặt đầu báo, diện tích bảo vệ, số thiết bị trên một kênh là thông số theo tiêu chuẩn hiện hành về hệ thống báo cháy tự động, do đơn vị thiết kế đủ điều kiện tính. Bảo trì, vận hành hệ thống ở cơ sở đang hoạt động là chủ đề khác.
Phần báo cháy trong hồ sơ gồm những tài liệu nào
Danh mục dưới là những gì người thẩm định thường mong thấy. Tên gọi có thể khác giữa các đơn vị, nhưng nội dung nên đủ.
- Thuyết minh hệ thống: loại hệ, cách chia vùng, căn cứ chọn đầu báo cho từng khu, mô tả hoạt động khi có tín hiệu cháy, nguồn điện.
- Mặt bằng bố trí thiết bị từng tầng: đầu báo, nút ấn báo cháy, chuông, đèn, module, tủ trung tâm, tuyến cáp chính.
- Sơ đồ nguyên lý: cho thấy trung tâm nối với các kênh, vùng, tầng thế nào; thiết bị nào nằm trên mạch nào.
- Sơ đồ liên động: tín hiệu báo cháy kích hoạt những hệ nào, theo thứ tự nào.
- Bảng thống kê thiết bị: chủng loại, số lượng, yêu cầu kiểm định.
- Chi tiết lắp đặt điển hình: đầu báo trên trần giả, trong trần kỹ thuật, nút ấn ở cửa ra, cách đi cáp.
- Thông tin nguồn: nguồn chính lấy từ đâu, nguồn dự phòng, thời gian hoạt động khi mất điện theo yêu cầu.
Nếu công trình có trần giả cao, sàn kỹ thuật, kho kệ cao, hãy kiểm xem mặt bằng có thể hiện thiết bị ở những không gian khuất này không. Đây là chỗ hay sót nhất.
Chọn loại hệ và chia vùng: thuyết minh cần lập luận gì
Hai kiểu hệ phổ biến là hệ báo cháy thường, nơi trung tâm chỉ biết vùng nào có tín hiệu, và hệ báo cháy địa chỉ, nơi trung tâm biết chính xác thiết bị nào phát tín hiệu. Quy chuẩn và tiêu chuẩn hiện hành có thể quy định loại hệ cho từng loại công trình; ngoài phần bắt buộc, chọn hệ nào là cân nhắc giữa quy mô, cách tổ chức vận hành và chi phí. Thuyết minh nên nói rõ vì sao chọn.
Chia vùng là chỗ thể hiện người thiết kế hiểu công trình. Vùng thường theo tầng, theo khoang cháy, theo công năng; không gian kín như phòng ngủ khách sạn, phòng karaoke, phòng kỹ thuật cần cách nhận biết phòng nào báo. Một vùng gom quá nhiều phòng sẽ khiến người trực mất thời gian đi tìm điểm cháy.
Người thẩm định cũng nhìn sự khớp giữa vùng báo cháy và các vùng của hệ khác. Nếu hút khói chia theo khoang, chữa cháy tự động chia theo van khu vực, mà báo cháy chia kiểu khác hẳn, liên động sẽ rất khó làm đúng. Thuyết minh tốt có một bảng nối vùng báo cháy với khoang cháy, vùng hút khói, van khu vực chữa cháy.
Với công trình nhiều toà hoặc có khu cho thuê vận hành độc lập, câu hỏi tiếp theo là đặt một trung tâm hay nhiều trung tâm, nối mạng với nhau ra sao, người trực ở đâu nhận tín hiệu của toàn bộ dự án. Phần này ảnh hưởng tới cách tổ chức vận hành sau này, nên chủ đầu tư cần quyết cùng tư vấn thay vì để mặc định.
Chọn đầu báo theo khu: những điều thuyết minh nên giải thích
Bảng dưới chỉ là hướng cân nhắc phổ biến, không thay tiêu chuẩn thiết kế. Mục đích là để bạn hỏi đúng câu khi đọc hồ sơ.
| Khu vực | Đặc điểm cần tính tới | Câu nên hỏi tư vấn |
|---|---|---|
| Phòng ở, văn phòng, hành lang | Cháy thường sinh khói sớm | Đầu báo khói bố trí theo trần thật hay trần giả? |
| Bếp, phòng giặt sấy | Hơi nước, khói nấu nướng dễ gây báo giả | Vì sao chọn loại đầu báo này cho bếp? |
| Tầng hầm để xe | Khí thải động cơ, trần nhiều dầm | Khoảng giữa các dầm có được tính riêng không? |
| Kho kệ cao, xưởng trần cao | Khói lan rộng trước khi tới trần, trần quá cao với đầu báo điểm | Có cần đầu báo tia chiếu hoặc hút mẫu khí không? |
| Phòng máy phát, phòng bơm, phòng điện | Môi trường nóng, bụi, rung | Đầu báo ở đây có chịu được điều kiện vận hành? |
| Không gian trên trần giả, dưới sàn kỹ thuật | Cáp nhiều, khuất tầm nhìn | Không gian này có phải bảo vệ không, đặt ở đâu? |
Câu trả lời của tư vấn nên được phản ánh trong thuyết minh. Người thẩm định thường hỏi đúng những câu trong cột cuối.
Liên động: báo cháy phải nói chuyện với các hệ khác
Thông gió, điều hoà. Khi có tín hiệu cháy, các hệ cấp gió thông thường thường phải dừng để không thổi khói lan đi. Hồ sơ cần chỉ ra thiết bị nào bị cắt và tín hiệu đi bằng đường nào.
Hút khói, tăng áp. Báo cháy kích hoạt quạt hút khói ở khoang cháy, quạt tăng áp buồn thang, mở van, cửa gió tương ứng. Thứ tự và phạm vi phải khớp với thiết kế chống khói.
Cửa và khoá. Cửa ngăn cháy giữ mở bằng nam châm phải nhả, khoá điện trên đường thoát nạn phải mở. Bỏ sót liên động này là lỗi nghiêm trọng vì nó chặn đường thoát.
Thang máy. Với nhà có thang máy, tín hiệu cháy thường đưa thang về tầng quy định và mở cửa. Hồ sơ nêu thang nào làm gì, thang chữa cháy hoạt động ra sao.
Chữa cháy tự động. Với một số hệ chữa cháy bằng khí hay hệ tác động trước, báo cháy là điều kiện kích hoạt; tín hiệu từ công tắc dòng chảy của hệ chữa cháy bằng nước lại báo ngược về trung tâm.
Truyền tin. Công trình thuộc diện phải kết nối thiết bị truyền tin báo sự cố cần có điểm đấu từ trung tâm báo cháy; hồ sơ thiết kế nên chừa sẵn.
Nguồn điện và đường cáp của hệ báo cháy
Hệ báo cháy phải hoạt động đúng vào lúc mọi thứ khác bắt đầu hỏng, nên nguồn và cáp là phần người thẩm định đọc kỹ. Hồ sơ cần chỉ ra trung tâm báo cháy lấy nguồn chính từ tủ nào, mạch đó có được tách riêng khỏi các phụ tải thông thường hay không, và nguồn dự phòng bằng ắc quy được tính cho thời gian hoạt động theo yêu cầu của tiêu chuẩn hiện hành.
Cáp tín hiệu và cáp cấp nguồn cho thiết bị cần hoạt động trong lúc cháy, như chuông, đèn, module điều khiển liên động, thường phải là loại chịu được lửa trong khoảng thời gian quy định, hoặc được bảo vệ tương đương. Bản vẽ nên ghi chủng loại cáp cho từng tuyến, cách đi trong ống, trong máng riêng hay chung với cáp khác.
Chỗ hay hỏng ở công trường là cáp báo cháy bị kéo chung máng với cáp động lực, hoặc đi xuyên qua khoang cháy mà không được bảo vệ. Nếu hồ sơ thiết kế ghi rõ yêu cầu ngay từ đầu, nhà thầu khó làm sai và đoàn nghiệm thu có căn cứ để kiểm.
Ví dụ giả định: toà văn phòng cho thuê ở Hà Nội và chuyện chia phòng sau
Ví dụ giả định: một toà văn phòng mười hai tầng ở Hà Nội được thiết kế sàn mở, người thuê sẽ tự chia phòng. Hồ sơ báo cháy bố trí đầu báo theo lưới trên trần thô của sàn mở, được thẩm định và thi công đúng như thế.
Một năm sau, người thuê tầng bảy dựng vách kín chia thành mười phòng họp nhỏ, làm trần giả mới. Một nửa số phòng họp không còn đầu báo nào bên trong, vì đầu báo cũ nằm phía trên trần giả mới hoặc bên kia vách. Hệ thống vẫn chạy, nhưng không còn bảo vệ được những phòng đó. Khi kiểm tra, cơ sở bị yêu cầu khắc phục.
Bài học cho giai đoạn hồ sơ: với công trình cho thuê sàn mở, thuyết minh nên nói rõ thiết kế báo cháy dựa trên mặt bằng nào, và mọi việc chia vách, làm trần của người thuê phải kèm thiết kế bổ sung báo cháy, chữa cháy, thông gió do đơn vị đủ điều kiện lập. Chủ đầu tư nên đưa yêu cầu này vào hướng dẫn hoàn thiện cho người thuê và hợp đồng thuê, đồng thời giữ nguyên tắc rằng sơ đồ nguyên lý và mã địa chỉ thiết bị được cập nhật khi có thay đổi.
Chủ đầu tư soát phần báo cháy trước khi nộp
Không cần biết tính toán, bạn vẫn soát được những điểm dưới đây.
- Mở mặt bằng báo cháy của một tầng, chọn ngẫu nhiên vài phòng kín và xem trong phòng có thiết bị không.
- Tìm vị trí trung tâm báo cháy: có người trực thường xuyên không, có gần lối vào cho lực lượng chữa cháy không.
- Đối chiếu nút ấn báo cháy với lối ra thoát nạn trên mặt bằng thoát nạn: mỗi lối ra chính có nút ấn gần đó.
- Đọc sơ đồ liên động và gọi tên từng hệ được kích hoạt; hỏi tư vấn hệ nào chưa có trong danh sách và vì sao.
- Kiểm bảng thống kê có ghi yêu cầu kiểm định thiết bị.
- Hỏi về nguồn dự phòng: mất điện lưới thì hệ hoạt động bằng gì, bao lâu, theo yêu cầu nào.
- Hỏi về kế hoạch mở rộng: tầng nào có thể cho thuê, chia phòng, và cách cập nhật hệ thống khi đó.
Những câu trả lời chưa rõ nên được ghi lại và chuyển cho tư vấn trước ngày nộp. Một hồ sơ báo cháy được chủ đầu tư hỏi kỹ thường có ít yêu cầu bổ sung hơn, vì các điểm mơ hồ đã được làm rõ trong thuyết minh từ trước.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nhỏ có phải làm hồ sơ báo cháy tự động không?
Việc trang bị hệ báo cháy tự động và việc phải thẩm định thiết kế là hai câu hỏi khác nhau, cùng phụ thuộc loại công trình và quy mô theo danh mục, quy chuẩn hiện hành. Đơn vị tư vấn sẽ xác định công trình của bạn có thuộc diện không và cần hệ loại gì.
Báo cháy không dây có được dùng trong hồ sơ thẩm định không?
Thiết bị không dây có thể được dùng ở một số công trình nếu đáp ứng tiêu chuẩn, được kiểm định và được thiết kế đúng yêu cầu. Thuyết minh cần nêu rõ phạm vi sử dụng và cách bảo đảm tín hiệu, nguồn pin.
Sơ đồ nguyên lý có thực sự cần không khi đã có mặt bằng?
Mặt bằng cho biết thiết bị nằm đâu, còn sơ đồ nguyên lý cho biết chúng nối với nhau và với trung tâm ra sao. Thiếu sơ đồ, người thẩm định khó đánh giá cách chia vùng, số thiết bị trên mạch và độ tin cậy của hệ thống.
Ai chịu trách nhiệm nếu hệ báo cháy được duyệt nhưng thiếu ở phòng chia sau?
Thiết kế được thẩm định dựa trên mặt bằng lúc nộp. Khi chia lại không gian, người thực hiện thay đổi và người quản lý công trình có trách nhiệm bảo đảm hệ thống được điều chỉnh phù hợp. Phân định cụ thể phụ thuộc hợp đồng thuê và quy định hiện hành.
Có nên chọn sẵn hãng thiết bị báo cháy khi lập hồ sơ không?
Hồ sơ thiết kế thường nêu yêu cầu kỹ thuật và tiêu chuẩn, không nhất thiết gắn với một hãng. Nếu sau này đổi chủng loại, thiết bị mới phải tương thích, đáp ứng yêu cầu và được kiểm định; thay đổi đáng kể cần tư vấn đánh giá lại.