Phần chống khói trong hồ sơ thẩm định PCCC phải chỉ ra khu nào của công trình cần giải pháp hút khói hoặc tăng áp, giải pháp đó là thông gió tự nhiên hay cơ khí, và hệ thống gồm quạt, ống, van, cửa gió, nguồn điện, điều khiển được bố trí ra sao. Đây là phần nhiều chủ đầu tư nhỏ ít để ý nhất, cho tới khi nhận yêu cầu bổ sung.
Trong các vụ cháy nhà nhiều tầng, khói thường lan nhanh hơn lửa và là nguyên nhân chính gây thương vong. Vì vậy quy chuẩn đặt yêu cầu khá chặt cho hành lang kín, tầng hầm, buồng thang ở nhà cao tầng. Bài này giải thích phần hồ sơ theo cách chủ đầu tư có thể theo dõi được. Lưu lượng hút, áp suất dư, vận tốc gió là trị số tính theo tiêu chuẩn hiện hành, thuộc trách nhiệm đơn vị thiết kế đủ điều kiện; bài không đưa con số.
Vì sao chống khói là một phần riêng trong hồ sơ
Báo cháy báo cho người biết, chữa cháy dập lửa, còn chống khói giữ cho đường thoát nạn đủ trong và đủ thở trong thời gian người ra ngoài và lực lượng chữa cháy vào trong. Ba việc này phải chạy cùng lúc. Nếu một hành lang dài không có cửa sổ bị khói lấp, cầu thang đầy khói, thì lối thoát được tính toán kỹ trên giấy cũng không dùng được.
Chống khói gồm hai hướng: đưa khói ra khỏi khu đang cháy, gọi chung là hút khói hoặc thoát khói, và giữ khói không vào những chỗ cần bảo vệ như buồng thang, giếng thang máy chữa cháy, sảnh đệm, bằng cách thổi không khí vào tạo áp suất dương, gọi là tăng áp. Hồ sơ cần nói rõ khu nào dùng hướng nào.
Phần này nằm giữa nhiều bộ môn: kiến trúc quyết định có cửa sổ mở được hay không, cơ điện thiết kế quạt và ống, kết cấu chừa lỗ và chịu tải quạt trên mái, điện cấp nguồn ưu tiên, báo cháy kích hoạt. Chỉ một bộ môn làm sai là cả hệ không chạy đúng, nên người thẩm định đọc chéo rất kỹ.
Những khu thường phải tính tới chống khói
Khu nào bắt buộc phụ thuộc loại công trình, chiều cao, diện tích và quy chuẩn hiện hành. Danh sách dưới là những khu hay được xem xét để bạn biết hỏi tư vấn.
- Hành lang bên trong nhà không có lỗ mở thông gió tự nhiên, nhất là hành lang dài ở khách sạn, chung cư, văn phòng.
- Tầng hầm, đặc biệt tầng hầm để xe có diện tích lớn và nhiều tầng hầm chồng nhau.
- Buồng thang bộ ở nhà cao tầng, nơi quy chuẩn có thể yêu cầu buồng thang được bảo vệ khỏi khói bằng tăng áp hoặc khoang đệm.
- Giếng thang máy chữa cháy và sảnh trước thang máy chữa cháy nếu công trình có.
- Sảnh thông tầng, giếng trời trong nhà nối nhiều tầng với nhau.
- Khu đông người không có cửa sổ như phòng hội nghị kín, phòng karaoke, rạp chiếu, khu thương mại trong lõi toà nhà.
- Nhà xưởng, kho có diện tích lớn mà khói tích tụ dưới mái có thể ảnh hưởng tới thoát nạn và chữa cháy.
Nếu thuyết minh nói một khu "không cần" giải pháp chống khói, phải có lý do: diện tích lỗ mở tự nhiên đủ, chiều dài hành lang trong giới hạn, hoặc điều khoản quy chuẩn cụ thể cho phép.
Thông gió tự nhiên hay cơ khí: thuyết minh cần lập luận gì
Ở một số khu, thoát khói tự nhiên qua cửa sổ, ô thoáng, cửa mái mở được là giải pháp hợp lệ nếu diện tích và vị trí lỗ mở đáp ứng yêu cầu. Giải pháp này rẻ, ít hỏng, nhưng phụ thuộc kiến trúc và cách vận hành: cửa sổ phải mở được nhanh, không bị khoá, không bị khách thuê dán kín hay lắp điều hoà chắn.
Khi không đủ điều kiện tự nhiên, hồ sơ chuyển sang giải pháp cơ khí: quạt hút khói, quạt tăng áp, ống gió, van. Chi phí lắp đặt và vận hành cao hơn, đòi hỏi nguồn điện ưu tiên và điều khiển liên động. Thuyết minh cần nói vì sao không dùng được giải pháp tự nhiên, thay vì mặc định dùng quạt cho mọi chỗ.
Có những trường hợp kết hợp: hành lang hút khói cơ khí, buồng thang dùng cửa sổ mở trên mỗi tầng, hoặc ngược lại. Kết hợp được, miễn là các hệ không phá nhau. Ví dụ tăng áp buồng thang quá mạnh có thể làm cửa buồng thang khó mở từ phía hành lang; hút khói hành lang quá mạnh có thể kéo khói từ phòng cháy ra nhanh hơn. Chỗ cân bằng này nằm trong tính toán của tư vấn.
Thành phần hệ chống khói và nội dung hồ sơ cần thể hiện
Bảng giúp bạn đếm xem hồ sơ đã có đủ phần cho từng thành phần chưa.
| Thành phần | Hồ sơ cần thể hiện | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Quạt hút khói, quạt tăng áp | Vị trí, thông số theo tính toán, yêu cầu chịu nhiệt của quạt hút khói | Quạt trong bản vẽ khác quạt trong bảng tính |
| Cấp khí bù | Không khí thay thế lượng khói bị hút ra lấy từ đâu | Quên cấp bù khiến hệ hút không đạt |
| Ống gió | Tuyến ống, vật liệu, yêu cầu chịu lửa khi đi qua khoang khác | Ống thường đi xuyên khoang không được bảo vệ |
| Van, cửa gió | Van ngăn cháy, van khói ở đâu, thường đóng hay thường mở, điều khiển thế nào | Thiếu van ở chỗ ống xuyên ranh giới khoang |
| Miệng lấy gió và miệng thải | Vị trí trên mái hay mặt đứng, khoảng cách giữa hai miệng | Miệng lấy gió tăng áp đặt gần miệng thải khói |
| Điều khiển | Kích hoạt từ báo cháy, điều khiển tay tại trung tâm, trạng thái phản hồi | Không có tín hiệu báo quạt đã chạy |
Bảng tính cho từng hệ nên dẫn chiếu tới bản vẽ, có người lập, người kiểm ký như các hệ khác.
Với quạt đặt trên mái hay trong phòng kỹ thuật, hồ sơ kết cấu cũng cần ghi nhận tải trọng và lỗ mở tương ứng. Một quạt tăng áp nặng đặt trên sàn mái chưa tính tải là chuyện có thật ở công trình nhỏ, phát hiện muộn thì phải gia cường.
Chỗ chống khói hay va với kiến trúc và vận hành
Cửa sổ "mở được" trên bản vẽ nhưng cố định ngoài thực tế. Nếu thiết kế dựa vào cửa sổ để thoát khói tự nhiên, chủng loại cửa và cơ cấu mở phải được ghi rõ. Lắp kính cố định cho rẻ hoặc cho đẹp sẽ làm giải pháp mất tác dụng.
Quạt trên mái chung với thiết bị khác. Mái nhà phố thường chật: bồn nước, dàn nóng điều hoà, pin mặt trời. Quạt tăng áp lấy gió ngay cạnh dàn nóng hay ống xả bếp sẽ thổi khói, khí nóng vào buồng thang.
Trần giả che van và cửa gió. Van cần kiểm tra, bảo trì phải có cửa thăm. Bản vẽ trần nên đánh dấu vị trí cửa thăm.
Thay đổi công năng sau này. Một văn phòng sàn mở được chia thành nhiều phòng kín, hành lang mới hình thành không có cửa gió hút khói. Thiết kế ban đầu nên nói rõ giới hạn của nó.
Cửa buồng thang khó mở. Tăng áp không được làm cửa nặng tới mức người yếu, trẻ em không đẩy được. Đây là thông số tính toán, và chủ đầu tư nên hỏi tư vấn đã kiểm chưa.
Ví dụ giả định: tầng hầm chung cư ở TP Hồ Chí Minh
Ví dụ giả định: một dự án chung cư ở TP Hồ Chí Minh có hai tầng hầm để ô tô và xe máy. Hồ sơ đầu tiên dùng chung hệ quạt thông gió hằng ngày cho cả nhiệm vụ hút khói, nhưng thuyết minh không nói quạt có chịu được khói nóng không, và không phân vùng hút theo khoang cháy của hầm.
Ý kiến thẩm định yêu cầu làm rõ: quạt dùng chung phải đáp ứng yêu cầu của quạt hút khói, hầm phải chia vùng hút tương ứng khoang cháy, có cấp khí bù cho từng vùng, ống gió đi qua khoang khác phải được bảo vệ, và liên động với báo cháy phải chỉ chạy vùng đang cháy. Ngoài ra, đường dốc xuống hầm là chỗ cấp khí bù tự nhiên, nhưng cửa cuốn ở đầu dốc đóng ban đêm sẽ làm mất nguồn này.
Đơn vị tư vấn tách vùng, đổi quạt, bổ sung cấp bù cơ khí cho tầng hầm dưới và đưa trạng thái cửa cuốn vào liên động. Chủ đầu tư phải tăng chi phí, nhưng tránh được việc lắp xong mới phát hiện hệ không đạt lúc nghiệm thu, khi trần hầm đã kín ống và máng cáp. Ở những dự án có xu hướng xe điện sạc trong hầm, đây cũng là phần cần được đưa ra bàn từ sớm.
Chủ đầu tư soát phần chống khói trước khi nộp
Không cần tính toán, bạn vẫn có thể kiểm sự đầy đủ và tính nhất quán.
- Đọc danh sách khu cần chống khói trong thuyết minh, so với mặt bằng: có hành lang kín, sảnh thông tầng, phòng kín đông người nào không có trong danh sách không.
- Với mỗi khu dùng thoát khói tự nhiên, hỏi tư vấn cửa nào là cửa thoát khói và chủng loại của nó.
- Lên mặt bằng mái, xem vị trí miệng lấy gió tăng áp so với miệng thải khói, dàn nóng, ống xả bếp.
- Kiểm bản vẽ điện có nguồn ưu tiên cho quạt hút khói, quạt tăng áp.
- Đọc sơ đồ liên động báo cháy, tìm dòng kích hoạt quạt và van.
- Hỏi tư vấn về lực mở cửa buồng thang khi tăng áp chạy.
- Ghi lại các điều kiện vận hành bắt buộc, như cửa sổ thoát khói không được khoá, để đưa vào hướng dẫn cho người dùng công trình.
Phần chống khói là nơi chủ đầu tư hay muốn cắt giảm khi dự toán vượt, vì quạt, ống, van đều đắt và nằm khuất. Trước khi đồng ý phương án rẻ hơn, hãy yêu cầu tư vấn giải thích bằng văn bản phương án đó còn đáp ứng quy chuẩn hay không, và nếu cần điều chỉnh hồ sơ đã nộp thì thủ tục đi thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Nhà phố năm, sáu tầng có cần tăng áp buồng thang không?
Yêu cầu tăng áp phụ thuộc chiều cao, công năng và loại buồng thang theo quy chuẩn hiện hành. Nhiều nhà phố thấp tầng không bắt buộc, nhưng khi chuyển sang công năng như khách sạn, nhà cho thuê nhiều phòng thì yêu cầu có thể khác. Đơn vị tư vấn sẽ xác định theo đúng hồ sơ.
Quạt thông gió tầng hầm có kiêm hút khói được không?
Có thể, nếu quạt và hệ thống đáp ứng yêu cầu của hệ hút khói như chịu được khói nóng trong thời gian quy định, có nguồn ưu tiên và điều khiển liên động. Thuyết minh phải nói rõ hệ làm hai nhiệm vụ và cách chuyển chế độ.
Hút khói tự nhiên có rẻ hơn và được ưu tiên không?
Hút khói tự nhiên thường rẻ hơn và ít hỏng, nhưng chỉ dùng được khi kiến trúc đáp ứng điều kiện về diện tích, vị trí lỗ mở. Không có quy tắc ưu tiên chung; giải pháp được chọn phải đạt yêu cầu an toàn và phù hợp cách vận hành công trình.
Vì sao cần cấp khí bù khi đã có quạt hút?
Quạt chỉ hút được khói ra khi có không khí đi vào thay thế. Thiếu nguồn cấp bù, khu vực bị hút sẽ chịu áp âm, lượng hút thực tế giảm, cửa có thể bị hút chặt. Vì vậy hồ sơ phải thể hiện cấp bù lấy từ đâu.
Ống gió hút khói có phải bọc chống cháy không?
Tuỳ vị trí. Đoạn ống đi qua khoang cháy khác hoặc cần làm việc trong lúc cháy thường phải đạt giới hạn chịu lửa theo yêu cầu, bằng vật liệu ống phù hợp hoặc bọc bảo vệ. Hồ sơ nên ghi rõ đoạn nào cần và giải pháp gì.